Antik ayak izleri, insanların sanılandan çok daha önce ayakkabı giymiş olabileceğini gösteriyor

Güney Afrika’da keşfedilen antik ayak izlerine ilişkin yeni bir tahlil, bu izleri bırakan insanların sert tabanlı sandaletler giyiyor olabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılar, uzak geçmişte ayakkabı kullanımına ilişkin kesin bir sonuca varmak konusunda isteksiz olsa da, izlerin olağandışı özellikleri, Orta Taş Devri’nde insanların ayaklarını keskin kayalardan korumak için ayakkabı kullandığına dair şimdiye kadarki en eski delili sağlayabilir.

Araştırmanın yazarları, Cape kıyısındaki üç farklı yerde taş levhalar üzerinde bırakılmış, hiçbiri direkt tarihlendirilmemiş olan iyi korunmuş izleri incelediler. Araştırmacılar, yakındaki diğer kayaların ve çökeltilerin yaşlarına dayanarak Kleinkrantz isimli bölgede bulunan izlerin 79.000 ila 148.000 yıl arasında olabileceğini öne sürüyor.

Çıplak ayaklı insan izlerinden farklı olarak, bu ayak izleri ayak parmağını göstermiyor fakat “yuvarlak ön uçlar, keskin kenar boşlukları ve kayış irtibat noktalarının mümkün kanıtlarını” gösteriyor. Goukamma isimli bir bölgede bulunan aynı izlerin 73.000 ila 136.000 yıl önce bırakıldığı tahmin ediliyor. Son bir örnek ise Addo Fil Ulusal Parkı’ndaki The Woody Cape’de bulunuyordu.

Çalışmanın yazarları, “Her durumda, iddia edilen izlerin boyutları, hominin izleriyle genel olarak tutarlıdır” diye yazıyor ve devam ediyor: “İz boyutları ya genç iz yapıcılarının yahut küçük yetişkin hominin iz yapıcılarının izlerine karşılık geliyor gibi görünüyor.”

Araştırmacılar, bu sonucu test etmek için Güney Afrika’nın Yerli San halkının tarihi olarak kullandığı iki farklı ayakkabıya (her ikisi de şimdi müzelerde muhafaza ediliyor) sandaletler giyerek kendi ayak izlerini oluşturdular. Deneyler, sert tabanlı ayakkabıların ıslak kum üzerinde kullanılmasının, tıpkı Kleinkrantz’daki işaretler gibi keskin kenarlı baskılar bıraktığını, parmak izi bırakmadığını ve deri kayışların tabanla buluştuğu yerlerde girintiler bıraktığını ortaya çıkardı.

Araştırmacılar, “Kanıtları kesin olarak değerlendiremesek de, üç bölgeyi sert tabanlı sandaletler kullanan ayakkabılı hominin izcilerin varlığına işaret ediyor olarak yorumluyoruz” diye yazıyor. Buna aynı ayakkabıların kullanımına mümkün bir münasebet sunarak, kıyıdaki yiyecek aramanın keskin kayalara tırmanmayı gerektirdiğini ve vakitte deniz kestanelerine basma riskini de beraberinde getirdiğini belirtiyorlar.

“Orta Taş Devri’nde önemli bir ayak yaralanması mevt manasına gelebilirdi” diyorlar. Bu yüzden de sandaletler sözün tam manasıyla hayat kurtarıcı araçlar olacaktır.

Kaya işaretlerini yorumlamanın zorluğu ve Orta Taş Devri’nden kalma hiçbir gerçek ayakkabının bulunamaması göz önüne alındığında, araştırmacıların neden daha kararlı sözler kullanmaktan kaçındığı anlaşılabilir. Şu ana kadar elimizde bulunan dünyanın hayatta kalan en eski ayakkabısı Oregon’dan gelen 10.000 yıllık ağaç kabuğundan dokunmuş bir çift ayakkabıdır ve araştırmanın önerdiği periyoda ait herhangi bir deri sandalet çok uzun zaman önce çürümüş olacaktır.

İsrail ve Ermenistan’dan gelen diğer örneklerin yaklaşık 5.500 yıllık olduğu tarihlenirken, mumyalanmış Buz Adam Ötzi’nin 5.000 yıldan biraz daha uzun bir süre evvelki vefatında de sandaletlerinin olduğu tespit edildi.

Bu çalışmadan önce ayakkabı kullanımına dair en eski gösterge, Neandertal çocuklarının 130.000 yıl önce Yunanistan’daki bir mağarada bıraktığı iki izden geliyordu. Fransa’daki diğer Neandertal izleri de ayakkabılı ayakların ispatı olarak yorumlandı, lakin her iki vaka hakkında da tartışmalar devam ediyor.

Bu çeşit tahlillerin zorluğunu vurgulayan çalışma yazarları, 1880’lerde Nevada’da keşfedilen izlerin başlangıçta sandalet giyen bir beşere atfedildiğini, lakin daha sonra dev bir tembel hayvan tarafından bırakıldığının ortaya çıktığını belirtiyor. Araştırmacılar, “Bu durumda, çıplak ayaklı homininlerin izlerinden hayli farklı olan, hominin olmayan tembel hayvanların izleri, başlangıçta profesyonel paleontologlar tarafından ayakkabılı homininlerin izleriyle karıştırıldı” diye yazıyor.

Bu yüzden yazarlar, hakikaten emin olmadıkları beyanlarda bulanmak istemiyor ve bulguları hakkında büyük savlarda bulunma fırsatından kaçınıyorlar. Lakin tahlillerine dayanarak, “insanların Orta Taş Bölümü sırasında kumul yüzeylerini geçerken hakikaten de ayakkabı giymiş olabileceğini” öne sürüyorlar.

Çalışma Ichnos mecmuasında yayınlandı.