Çiçek Aşısı Kollarda Neden İz Bırakır?

İnsanlık 17. ve 18. yüzyılda ölümcül ve büyük bir hastalıkla sarsıldı; çiçek hastalığı. Bulaştığı 10 bireyden 3’ünü öldürdüğü bilinen ve hastalığı atlatanların da türlü sakatlıklar yaşadığı bu hastalıktan kurtuluş ise aşı ile oldu.

Tıp ve bilim tarihine geliştirilen ilk aşı olarak geçen çiçek aşısı, sırf 20. yüzyılda 300 milyondan fazla insanın vefatına sebep olduğu bilinen bu hastalığı uzunca yıllar devam eden aşılama çalışmaları sonrası tarihin tozlı sayfalarına gömdü. ama bu aşı, insanların kollarında diğer aşılardan farklı ve kalıcı bir iz bırakıyordu. Gelin, çiçek aşısı neden kollarda iz bırakıyordu birlikte bakalım.

Çiçek aşısı neden kollarda kalıcı ve büyük bir iz bırakıyordu?

Çiçek aşısı, şimdilerde aşıların uygulanışından daha farklı bir sistemle enjekte ediliyordu. Aşılar ekseriyetle tek uçlu bir iğne yardımıyla enjekte ediliyor. Büyük bir kısmı ise derinin üst katmanlarına değil daha derine; kas dokularının altına enjekte ediliyor.

Lakin çiçek aşısında durum her iki istikametten de farklıydı. Aşı, çatal şeklinde, iki uçlu bir iğne ile, derinin en üst katmanı olan epidermisin bir alt katmanı olan dermise; birkaç delik açılarak enjekte ediliyor. Enjekte edilen aşı bu bölgede çoğalmaya başlıyor ve papül ismi verilen bir yumru oluşuyor. Bu yumru da içi sıvı dolu bir kabarcık aynıi görünen veziküle yani hücre dokusuna dönüşüyor ve akabinde da kabuk bağlayarak iz haline geliyor. Bu iz, etrafında besbelli bir ‘çerçeve’ olan büyükçe ve ortası hafif kabarık bir iz olarak görülür.

Aslında çiçek aşısının iz bırakmasını, bir yara izi gibi düşünebiliriz. Zira beden bir mantıkla tepki veriyor. Ciltte tıpkı çiçek aşısında olduğui bir yara oluştuğunda, beden o bölgeyi güzelleştirmek için süratli bir tepki verir ve yara izini onarır. Bu işlem sonrası bölge cilt dokusu onarılmış bir yara olduğundan bölgede iz kalır. Olağan cilt hücrelerinin gelişmesi zaman alırken, yara dokusu daha süratli gelişebilir; bedenin bu kollayıcı tepkisi, cildimizde yara izi olarak kendini gösterir.

Şayet 1970’li yıllardan sonra doğduysanız, kolunuzdaki iz çiçek aşısı izi değil

Hepimiz koldaki aşı izi deyince kendi kollarımızı denetim ediyoruz. Ve şayet 1980 – 90 kuşağından biriyseniz, kolunuzda şimdiye kadar anlattığımız tarife bir iz görmeniz olası. Fakat bu iz, çiçek aşısı izi değil verem aşısı izi.

Kolunuzdaki izin hangi aşıya ait olduğunu anlamanın iki yolu var ve bunlardan biri epeyce kolay. Şayet 1970’li yıllardan sonra doğduysanız, aşının çiçek aşısı olma ihtimali neredeyse yok. Nedeni ise tüm dünyada ortaklaşa gerçekleştirilen büyük bir aşı seferberliğinin başarılı olması ve çiçek hastalığının tüm dünyada resmen ortadan kalkması.

Çiçek hastalığı son olarak;

• Kuzey Amerika’da 1952’de
• Avrupa’da 1953’de
• Güney Amerika’da 1971’de
• Asya’da 1975’de
• Afrika’da 1977’de

görüldü. Akabinde Dünya Sağlık Örgütü, hastalığın eradike edildiğini (tüm dünyada kalıcı olarak ve tamamen bittiğini) 8 Mayıs 1980’de 33. Genel Kurulu’nda resmi olarak açıkladı ve onayladı. Bu tarihten sonra ise çiçek aşısı uygulaması yapılmadı.

Sadece ABD gibi birtakım ülkeler biyolojik silah olarak çiçek hastalığının kullanılması ihtimaline yönelik olarak bu aşıyı depolamayı seçti. Lakin sonrasında bu aşının bir daha uygulanmasını gerektirecek bir durum yaşanmadı.

İki aşıyı ayırmanın bir diğer yolu ise görüntüleri. Çiçek aşısı izi, besbelli bir ‘çerçevesi’ olan; diğer aşı izlerine göre hayli büyük ve ortası kabarık bir izken verem aşısı izi etrafı bariz olmayan, sadece ufak bir kabartıi görülen bir iz. Yani şayet kolunuzda bir iz varsa, hangisi olduğunu anlamak için bu yolu da kullanabilrsiniz.

Kaynak 1, Kaynak 2, Kaynak 3