Dünyanın dört bir yanında ortaya çıkan “sıcak noktaları” kimse açıklayamıyor

2023 yılının inanılmaz sıcaklarını bile geride bırakarak yeni en sıcak yıl olma rekoruna doğru ilerleyen 2024 yılında birtakım bölgeler, iklim modelleri ve iklim bilimcilerinin açıklamakta zorlandığı yeni bir olguyla baş etmek zorunda kalıyor.

ABD ve Avusturya’daki araştırmacılar, global ısınma modellerini büyük ölçüde aşan ağır sıcak hava dalgaları yaşayan bölgeleri vurgulayan ilk dünya haritasını oluşturdular. 26 Kasım’da PNAS’ta yayınlanan bir çalışmada detaylı olarak açıklanan harita, Antarktika hariç her kıtada bulunan bu açıklanamayan sıcak noktaları gösteriyor. Columbia İklim Okulu’nun açıklamasına göre, telaş verici bir şekilde, alakalı sıcak hava dalgaları on binlerce insanın hayatını kaybetmesine ve kuraklık ve orman yangınlarına neden oldu.

Avusturya’daki Uluslararası Uygulamalı Sistemler Tahlili Enstitüsü’nden çalışmanın başyazarı Kai Kornhuber, yaptığı açıklamada “Bu, tam olarak anlayamayabileceğimiz fizikî etkileşimlerin sonucu olan aşırı eğilimlerle ilgili” dedi ve ekledi: “Bu bölgeler süreksiz seralara dönüşüyor.”

Columbia liderliğindeki ekip, çoğu son beş yılda meydana gelmiş olsa da, son 65 yıldaki beklenmedik sıcak hava dalgalarına odaklandı. Bu yaklaşım, sıcaklık artışının süratle arttığı ve tekrarlayarak rekor kırdığı bölgeleri belirledi. Örneğin, 2021’de ABD Pasifik Kuzeybatısı ve güneybatı Kanada’da dokuz günlük bir sıcak hava dalgası, birtakım yerel günlük rekorları 30 derece santigrat benzeri etkileyici bir farkla aştı.

Haritaya daha geniş bir açıdan bakıldığında, Çin’in merkezi, Japonya, Kore, Arap yarımadası, doğu Avustralya, Afrika’nın kimi bölgeleri, Kanada’nın Kuzeybatı Toprakları ve Yüksek Arktik adaları, Grönland’ın kuzeyi, Güney Amerika’nın güney ucu ve Sibirya’nın kimi bölgelerindeki sıcak noktalar görülüyor. En uç ve dengeli nokta ise, klima kullanan kişi sayısının ABD’dekinden daha az olduğu kuzeybatı Avrupa olarak görülüyor.

Çalışmada, bu bulguların iklim modellerinin global ortalama sıcaklık değişimleri ile bölgesel iklim riskleri arasındaki alakalara dair kâfi iddialar sağlayıp sağlayamayacağı konusunda sorular doğurduğu belirtiliyor. Diğer bir deyişle, artan ortalama global sıcaklık, modellerin öngördüğü şekilde makul yerel iklimlerin aşırı sıcaklık gerçekliğini yansıtmayabilir.

Belki de daha farklı bir şekilde, bu olay her yerde meydana gelmiyor. Kuzey-orta Amerika Birleşik Devletleri, güney-orta Kanada ve Güney Amerika’nın birtakım kısımları ile Sibirya, Kuzey Afrika ve Kuzey Avustralya’nın büyük bir kısmı da dahil olmak üzere bölgelerde de sıcaklıklar yükselse de, tepeleri modellerin tahmin ettiği için daha aşağıda kalıyor.

Bilim insanları bu farklılığa neyin sebep olduğunu bilmiyor. Kornhuber liderliğindeki evvelki bir çalışma, Avrupa ve Rusya’daki sıcak noktalardan kuzey jet akımındaki değişimlerin sorumlu olabileceğini öne sürmüştü, fakat yeni araştırmaya göre bu teori tüm aşırılıkları açıklamıyor. Yeni çalışmanın ortak muharrirlerinden biri olan Columbia Üniversitesi lisansüstü öğrencisi Samuel Bartusek liderliğindeki 2021 tarihli bir öteki çalışma da, 2021 Pasifik Kuzeybatısı/Güneybatı Kanada sıcak hava dalgasının gerisindeki faktörleri öne sürmüştü. Bunlar arasında jet akımlarında aynı kesintiler, buharlaşacak su rezervleri olmayan kuruyan bitki örtüsü ve Pasifik Okyanusu yüzeyinden karaya ısı getiren atmosferik olaylar yer alıyor.

Kornhuber açıklamasında, “Benzeri görülmemiş tabiatları nedeniyle, bu sıcak hava dalgaları çoklukla çok önemli sağlık tesirleriyle ilişkilendirilir ve tarım, bitki örtüsü ve altyapı için felaket olabilir” diyor ve ekliyor: “Biz onlar için yaratılmadık ve gereğince süratli ahenk sağlayamayabiliriz.”