“Güneş Tutulması, Bardağı Taşıran Son Damla Olabilir”

Ülkemizin değişmeyen gündem unsurlarından biri zelzeleler. 17 Ağustos 1999’daki büyük zelzeleden sonra ne yazık ki can kayıplarının yaşandığı çok sayıda diğer zelzele de yaşanan ülkemizde haklı olarak bir sarsıntı korkusu gözlemleniyor. 

25 Ekim tarihinde gerçekleşecek kesimli güneş tutulması ile ilgili olarak, zelzele konusunda en bilgili isimlerden olan Profesör Tabip Naci Görür bir açıklama yaptı. Görür, kendisine sıkça sorulan “Güneş tutulması zelzelesi tetikler mi?” sorusunu Twitter hesabından cevapladı. 

İşte Görür’ün açıklamaları:

Prof. Dr. Naci Görür, Twitter’da yaptığı ufak tweet zincirinde “Kimi takipcilerim soruyor. Bu ay güneş tutulması olacak. 17 Ağustos 1999 sarsıntısından önce de olmuştu. Kaygılıyız hocam ya tekrar olursa diyorlar. Ay, Dünya ile Güneş arasına girdiğinde bu olay gerçekleşir. Bu olay sırasında üç gezegen (gök cismi anlamında) de sırada olduğu için Dünya üzerine daha fazla çekim uygularlar. Bu çekim hem hidrosferde hem de litosferde kabarmalara neden olur. Kimi zaman litosferdeki kabarma 25-30 cm varabilir. Olağanda bu çekim kuvveti büyük zelzelelere neden olmaz. Fakat kimi yerlerdeki faylar aşırı gerilim biriktirmiş ve zelzele üretmeye zati hazır hale gelmiş ise o faylar üzerinde sarsıntıya neden olabilir. Yani bardağı taşıran son damla rolü oynayabilir. Sevgiyle.” tabirlerini kullandı.

Prof. Dr. Naci Görür, açıklamasında güneş tutulmasının tek başına zelzeleye neden olmayacağını söylemiş olsa da “bardağı taşıran son damla rolü oynayabilir” ifadesi, güneş tutulması sonrası sarsıntı olabileceği şeklinde yorumlandı ve doğal olarak sosyal medyada bir panik havası oluştu.

Parçalı Güneş tutulması nedir?

Parçalı Güneş tutulması denilen olay, Ay’ın Güneş ile Dünya ortasından geçerken Güneş’i kısmi olarak kapatmasıyla oluşur. Güneş ile Ay’ın dünyadan bakılınca görülen büyüklüğü (açısal boyut) neredeyse benzeridir. Yörüngeler elips şeklinde olduğu için Ay ve Güneş’in boyutları değişiklik gösterebilir. Bu da ortaya üç farklı Güneş tutulması çeşidi çıkarır: Halkalı, Tam ve Modüllü tutulma. Halkalı tutulmada Güneş büyük, Ay küçük olduğu için Ay’ın arkasında Güneş’in haresi bir halka olarak kalır. Tam tutulma ise birtakım yerlerin Ay’ın gölgesinde kalmasıdır, bu yerlerin dışında yaşayanlar için tutulma parçalı olur. Neden? Zira Güneş de Dünya da Ay’dan daha büyüktür. 

Parçalı Güneş tutulması ne sıklıkla gerçekleşir?

Ay ile Dünya yörünge düzleminde dönmez, iki düzlem arasında 5 derecelik bir açı vardır. Basitçe anlatmak gerekirse Dünya olağan yörüngesinde dönerken, Ay onun etrafında hafif sendeleyerek dönüşünü gerçekleştirir. Bu nedenle yılda 2 ila 5 arasında tutulma olur. İki yörünge olsaydı her ay bir kez Güneş tutulması gerçekleşirdi. Bu tutulmalardan da en fazla 2’si tam tutulma olur ve küçük bir bölgeden gözlemlenebilirdi. Kalan bölgeler için tutulma modüllü tutulma olarak gerçekleşir yahut hiç gözlemlenmezdi. 

Güneş tutulması, zelzeleye neden olur mu?

Görür Hocanın da söylediği üzere tutulmalar tek başına bir sarsıntı nedeni değildir. Çünkü Ay, çoğu zaman güneş tutulmasına neden olacak şekilde aynı düzlemde olmasa da her ay zati Dünya ile Güneş ortasından geçmektedir. Dolayısı ile iki gök cisminin aynı yönde olması nedeniyle gerçekleşen çekim, düzenli olarak gerçekleşmektedir. Bu durum çekim tesirinde değişiklikler yaratsa da bu tesir o denli dağları denizleri yerinden oynatıp kentleri yıkacak düzeye çok uzaktır.