Hastalıklar, ısırıklar ve fazlası: Dünyadaki en acı verici şey nedir?

İçindekiler

1. Karmaşık bölgesel ağrı sendromu (CRPS)
2. Trigeminal nevralji
3. Endometriozis
4. Isırıklar – sokmalar ve Schmidt Acı Ağrı Endeksi
5. En acı verici tecrübe: Böbrek taşı

Hayatta pek çok farklı acı ve ağrı bulunuyor. Ve tabii ki bu acı ve ağrıların hepsi bir değil. Tarifi gereği subjektif bir tecrübe olmasına karşın, acıyla ilgili hepimizin büyük ölçüde doğru olarak kabul ettiği birtakım gerçekler var. Örneğin bir iğnenin yavaşça batması köprücük kemiğinizi kırmaktan daha az acı verir ve internete inanılırsa bir Lego’nun üzerine basmaktan daha büyük bir acı yoktur.

Pekifakat dünyadaki en acı verici şey gerçekte nedir? Ne yazık ki en acı verici şeyi belirlemek, neredeyse imkansız. O denli ki, doğumu bile o kadar acı verici bulmayan insanlar var. Yeniden de en acı verici hastalıklar, sokmalar, ısırıklar ve bedensel tecrübeler için birtakım örneklere göz atabiliriz.

Karmaşık bölgesel ağrı sendromu (CRPS)

Acı bedenimizin bize bir şeylerin yanlış olduğunu söyleme halidir. Fakat bazen işler biraz karışabilir. Örneğin karmaşık bölgesel ağrı sendromuna (CRPS) baktığımızda, çoklukla daima yanma ya da zonklama ağrısıyla kendini gösteren bir hastalık olduğunu görüyoruz, fakat bunun makul bir sebebi yoktur. Bu durum, bazen beden ameliyat ya da kalp krizi gibi bir cins hasara maruz kaldıktan sonra ortaya çıkar,fakat bazen küçük bir olayın akabinde, bazen de hiçbir şey olmadan ortaya çıkabilir.

CRPS, bir yaralanmadan bile kaynaklansa, neden olduğu acının tamamen orantısız olmasıyla dikkat caziptir. Dokunma hassasiyetine, etkilenen bölgenin şişmesine, renginin değişmesine, hatta saç ve tırnak yapısında değişikliklere neden olabilir. Bu duruma sahip olanlar spazm, titreme ve kas atrofisi yaşayabilir, çorap giymek bile acı verir.

Birleşik Krallık milletvekili Ruth George, hastalıkla ilgili 2018 parlamento tartışmasında “CRPS… bilinen en acı verici durumlardan biridir ve McGill ağrı ölçeğinde 50 üzerinden 42 şaşırtan bir pahaya sahiptir” dedi ve devam etti: “Bu, anestezi yapılmadan el ya da ayak parmağının kesilmesinin verdiği acıdan daha kötü. CRPS, zamanla güzelleşecek kısa vadeli bir ağrı değildir. En dayanılmaz kısmı ise ağrının uzun periyodik olması ve muhtemelen ömür uzunluğu sürmesidir.”

Bu hastalığın ne kadar acı verici olduğunu ise, bazen “intihar hastalığı” olarak da isimlendirilmesi çok daha iyi anlatabilir. CRPS aslında sizi öldürmez fakat nitekim neredeyse dayanılmaz bir acıya sebep olur.

Trigeminal nevralji

İnsanları intihar niyetine iten bir durumdan daha kötü bir şeyi hayal etmek hiç kolay değil. Yeniden de Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi’ne göre karşılaştırılabilir birkaç şey var. 2018’de en acı verici 20 hastalığın listesini yayınlayan kuruluş, CRPS’nin ve kırık kemikler ve migren klasiklerin yanı sıra, rüzgar kadar küçük bir şey tarafından tetiklenebilen ani ve şiddetli yüz ağrısı olan trigeminal nevralji benzeri daha az durumları da listeye ekledi.

Endometriozis

Ayrıca bu listede, çok ağrılı olduğu bilinen endometriozis de yer alıyor. Bu, rahim iç zarına bir dokunun rahim dışında büyüdüğü bir hastalıktır. CRPSi, bu durum da çok farklı sıkıntılara yol açıyor: Bazen elden ayaktan düşürecek derecede acı vermesinin yanı sıra, teşhis edilmesi ortalama 7,5 yıl sürüyor, bilinen bir sebebi yok ve temel olarak tedavi edilemiyor.

Isırıklar – sokmalar ve Schmidt Acı Ağrı Endeksi

Isırıklar ve sokmalara geldiğimizde ise, Dünya üzerinde bizi ısırmak, sokmak ya da diğer formlarda ölümcül zehirlere maruz bırakmak için bekleyen ne kadar fazla varlığın olduğunu görüyoruz. Elbette bütün bunların acısını bir sıraya koymak, şayet 150 farklı şey tarafından sokulan şanssız (veya bakış açınıza göre aşırı şanslı) kişi olmasaydı epey zor olurdu. Bu sırayı merak eden bizlerin bahtına, Justin Schmidt isminde, katil bal arıları konusunda uzmanlaşmış bir böcek bilimci yetişkin hayatının tamamını çeşitli egzotik hallerde sokularak geçirmişti.

Schmidt, 2016 yılında New York Times Magazine ile yaptığı görüşmede “insanların benim biraz meczup olduğumu düşündüğünü biliyorum. ama değilim. Yalnızca farklı bir dizi soruyu yanıtlamaya çalışıyorum” demişti.

Kırk yıl önce bu soru çok daha keskin bir sona sahipti ve sokmanın acısının, ne kadar tehlikeli olduğuyla ilgisini inceliyordu. Görünüşe göre sunulan hipotez doğru değildi, lakin kullanılan metodoloji, dünyanın daha sonra sonunda Schmidt Acı Ağrı Endeksi olarak anacağı sistemin ilk defa bu makalede sunulmasıyla sonuçlandı.

80’e yakın karınca, arı ve yaban arısı tipini kapsayan Schmidt Endeksi, bir sokmanın ne kadar acı verdiğini sıfırdan (çok az fark edilir) dörde kadar sıralıyor. Yığının en altında, sırf 0,5’lik bir puana sahip olan ve Schmidt’in iğnesini “neredeyse gıdıklanmaya küçük bir çizik” şeklinde tanımladığı parazitik bir arı çeşidi olan Triepeolus yer alıyor. Biraz daha üstte, bir puana sahip olan kuzeni Halictidae çeşidi arılar “hafif ve süreksiz, neredeyse meyvemsi” bir acı ile bulunuyor. Yarı tuhaf ve yarı manalı olan bu açıklamalar, tek bir sayının asla kapsayamayacağı nüanslara fırsat tanıyor. Schmidt, 2016’da Atlas Obscura ile yaptığı görüşmede “Sayılar doğal olmayan şeyler” dedi ve ekledi: “Sayıları bile hatırlamıyorum. Not defterime bakıp onu nasıl değerlendirdiğimi görmem gerekiyor, meğer açıklamalar çok daha grafiksel.”

Elbette onun açıklamaları, mevcut farklı acı cinslerinin nüanslarını kesinlikle yansıtıyor. Örneğin bal arısı ve birtakım eşekarısı cinsleri bu ölçekte iki puana sahip, lakin bunların çok farklı tecrübeler olduğu açık bir şekilde görülüyor. Bunların birincisi “habanero sosuna batırılmış bir pamuklu çubuğun burnunuzu yukarı itmesini” anımsatırken, ikincisi ise “elinizin döner bir kapıya sıkışmasına.”

Ölçeğin zirvesinde geliyoruz: Dördüncü düzey hakikaten can yakıyor. Bunlar o kadar kötü ki, Atlas Obscura’ya “vücudunuzu kapatabilir” şeklinde tanımladı: “Normal bir şekilde çalışamazsınız.”

Dördüncü düzey acıya ulaşan sadece üç böcek kataloglanıyor: Savaşçı yaban arısı (Synoeca), mermi karıncası (Paraponera clavata) ve tarantula şahini (Pompilidae). Lakin Schmidt, üçü arasında tartışmasız acı önderinin mermi karıncası olduğunu söylüyor. 2016’da Smithsonian Magazine’e “ölçekte beş puan kullansaydım, bu yalnızca kurşun karınca olurdu, öteki bir şey olmazdı” dedi.

En acı verici tecrübe: Böbrek taşı

En acı tecrübelere geldiğimizde ise uzun yıllardır devam eden cinsiyetler karşılaştırması bir kenara bırakılıyor ve her ikisinden de daha acı veren bir şey olduğu görülüyor: Böbrek taşı.

Utah Üniversitesi Acil Tıp alanında Yardımcı Doçent ve Cerrahi alanında Yardımcı Doçent olan Troy Madsen, geçtiğimiz sene “Who Cares About Men’s Health” (Erkek Sıhhatini Kim Önemser?) isimli podcast yayınında “Acil serviste böbrek taşı nedeniyle orada bulunan bir şahıstan daha fazla ağrısı olan birini düzenli olarak gördüğümü bilmiyorum” diyor ve ekliyor: “Hemen anlayabilirsiniz. Odaya giriyorsunuz ve orada kıvranıyorlar. Bu inanılmaz bir acı.”

Böbrek taşları, tam olarak isimlerinden bekleyeceğiniz şeyler. Böbreklerde, kanda kristal oluşturan atık ürünlerin birikmesinden kaynaklanan sert, taş gibi topaklar olarak tanımlanabilirler. Utah Üniversitesi ürologu John Smith, “Taşlar böbreğin içinde yer aldığında çoklukla ağrıya neden olmazlar zira mahzur yaratmazlar” diyor ve devam ediyor: “Sizi rahatsız etmezler. ama idrar akışını engellemeye başladıklarında ve üretere, küçük tüpe girdiklerinde, bedeniniz, yiyecekleri bağırsaklarınızda hareket ettirirken yaptığı gibi, peristaltizm yoluyla bundan kurtulmaya çalışır.”

Ve ağrı da bu noktada başlar. Taş gereğince büyükse üreteri tıkayabilir, böbreğin şişmesine ve üreterin ağrılı bir şekilde spazmına neden olabilir. Ayrıyeten, tedavi edilmezse önemli böbrek enfeksiyonlarına yol açabilir. Hatta, ağrının geçmesi ile taşı düşürdüğünü sanan birtakım şahısların böbreklerinin iflas etmesi bile mümkün olabiliyor.

Böbrek taşını düşürmenin hakikaten öbür bir insanı bedeninizden atmaya zorlamaktan daha acı verici olup olmadığını merak ediyorsanız, bunu bilenlere sormayı tercih edebilirsiniz. Lakin hem araştırmacılar, hem de pek çok insanın öyküleri böbrek taşı düşürmenin büyük acısını doğruluyor.