“Mars’taki örümceklerin” gizemi nihayet çözüldü

Güneş Sistemi’ni keşfederken pek çok farklı ve enteresan cisim ve görselle karşılaştık. Jüpiter’in “Büyük Mavi Nokta”sından ve Europa’nın buzunun altındaki gizemlerden Ay’da değişik yüzlere kayalara kadar birçok “gerçek” ve “illüzyon” gizem keşfedildi.

“Mars’taki örümcekler” de, “pareidolia” algımızı tetiklediği için bilhassa dikkat cazipti. Kızıl Gezegen’in güney kutup bölgesinden alınan görüntülerde, gezegenin yüzeyinde ürkütücü bir şekilde dev örümceklere cisimler keşfedilmişti.

Elbette bunlar nitekim Mars’ta yaşayan dev örümcekler değil ve artık nasıl oluştukları hakkında çok daha iyi bir fikrimiz var. Bilim insanlarının Kieffer modeli olarak tanımladığı bir hipotez, bunların mevsimler boyunca gezegenin ısınması ve soğumasıyla alakalı olduğunu öne sürüyor. Olayı araştıran bir grubun çalışmasında belirtilene göre bu modelde, güneş ışığı ilkbaharda yarı saydam buz levhasına nüfuz ediyor ve termal dalga uzunluğu radyasyonu sıkışıyor, buzun altındaki regolit ısıtılıyor ve geçirgen olmayan buz levhasının tabanından süblimleşmesine neden oluyor. Bu süreç boyunca oluşan aşınmaların bu “örümcekleri” ortaya çıkardığı düşünülüyor.

Kieffer modeli, örümceklerin keşfedildiği on yıllardan bu yana yaygın olarak kabul görmüş olsa da, ekip, özelliklerin bugün hala ortaya çıkıp çıkmadığını ya da evvelki bir Mars devrinin kalıntısı olup olmadığı sorularını yanıtlama umuduyla, bu laboratuvarda yeniden yaratmaya yöneldi. Lakin Mars’ın soğuk, düşük basınç şartlarını yeniden yaratmak kolay değil ve takımın NASA’nın Jet Propulsion Laboratuvarı’nda (JPL) Buzlu Ortamlar için Kirli Vakum Altında Simülasyon Test Yatağı (DUSTIE) olarak bilinen sıvı nitrojenle soğutulan bir test odası kullanması gerekiyordu.

Ekip, deneyi gerçekleştirmek için gereğince kalın buz oluşturmak üzere karbondioksit gazını odaya pompalamadan önce DUSTIE’nin içine Mars’ta bulunan toprağı taklit edecek şekilde toprak yerleştirdi. Daha sonra buz, Mars’ta var olduğu düşünülen ısıtma düzeneğini simüle etmek için alttan ısıtıldı. Buz kalınlığını tam olarak doğru hale getirmek için yapılan birçok teşebbüsten sonra ekip muvaffakiyete ulaştı ve Güney Kaliforniya’daki NASA Jet Propulsion Laboratuvarı’ndan başyazar Lauren Mc Keown, püsküren dumanların oluştuğunu ve bu sırada regolitin fırladığını gördü. Mc Keown, NASA’ya beş yıllık püskürme arayışının sona erdiği anı “Cuma akşamı geç vakitti ve laboratuvar müdürü çığlık attığımı duyunca içeri daldı” diye anlattı ve ekledi: “Bir kaza olduğunu düşündü.”

Kieffer modelinin genel olarak doğru olduğuna dair daha fazla ispat eklemenin yanı sıra, ekip kimi sürprizlerle de karşılaştı: “Püskürtülerimiz, substrat-don arayüzündeki gazın aşınmasından çok, regolit içindeki aralıklı buzun süblimleşmesiyle oluşan çatlak morfolojileri oluşturdu. Genel olarak, faal CO2 jetlerinin neden olduğu aşınmanın orjinal Kieffer modelinin tanımladığından daha karmaşık olabileceği ve örümceklerin ötesinde, poligonal yerler diğer tipik Mars morfolojilerinin oluşumuna katkıda bulunabileceği sonucuna vardık.”

Ekip, kum olukları ve etkin dendritik oluklar diğer özelliklerin de düzenek tarafından üretilebileceğini öne sürüyor, lakin bu mevzuda daha fazla çalışma yapılması gerekiyor.

Çalışma The Planetary Science Journal’da yayınlandı.