Sarsıntı bulutu nedir? Bulutlar zelzelenin habercisi olabilir mi? Zelzele havası diye bir şey var mı?

Depremlerden önce, kimi zaman sonra ‘deprem bulut’ olduğu iddia edilen pek çok fotoğraf paylaşılıyor. Pekala, nitekim bulutlar bir sarsıntı habercisi olabilir mi? Bu mevzuda bilinenlere bakıyoruz…

Deprem bulutu nedir?

Deprem bulutları, sarsıntılardan önce ortaya çıktığına inanılan garip biçimli bulutlardır. Halk arasında bu bulutların sarsıntının habercisi olabileceğine inanılır. Bu inanış 6. yüzyıldan beri halk arasında dolaşıyor.

Günümüzde de birtakım bilim adamları sismik olaylarla bulutlar arasında bir münasebet olduğunu düşünüyor. Lakin genel bilimsel kanı bu türlü bir alaka olmadığı yönünde.

Deprem bulutu fikri nedir?

Güvenilir bilimsel araştırmalara dayanan kısa yanıt, sarsıntı bulutu diye bir şeyin olmadığını söylüyor. Buna rağmen sarsıntı bulutları fikri halk arasında yayılmaya devam ediyor.

Deprem bulutu kavramı, Seattle’da yaşayan emekli bir Çinli kimyager olan Zhonghao Shou şahısların takviyesi ile yayıldı. Shou, bu olguyu açıklarken, “Bir zelzele fayında biriken tansiyonlar, suyun birikmesine izin veren kayalarda çatlaklar oluşturur. Basınçlar biriktikçe, su ısınır, buharlaşır ve olağandışı bulut desenleri oluşturmak için atmosfere kaçtığı yüzeye yükselir” iddiasında bulunuyor.

Zhou, bu bulutların bir sarsıntı meydana gelmeden saatler, günler, hatta aylar önce görünüp kaybolabileceğini söylüyor. Uydu imgelerinden makul bulut modellerini yüzde 68 doğruluk oranıyla ayırt ederek 50’den fazla sarsıntı kestirimi yaptığını iddia ediyor.

Deprem bulutu gerçek mi?

Varsity.co.uk’ta yer alan bir makaleye göre onun bu görüşüne olan ilgi 2003’te İran’da yaşanan sarsıntıya ilişkin doğru kestirimi nedeniyle artmış durumda.

Bununla bir arada İtalya’daki bir zelzeleye ilişkin yapılan bir araştırmada ise irtibat bulunamamış.

Ancak çoğu sismolog bu argümana kuşkuyla yaklaşıyor. Claremont’taki Harvey Mudd Koleji’nde fizikçi olan Greg Lyzenga, “Depremler ve meteoroloji arasında istatistiksel bir bağ şimdiye kadar kanıtlanamadı” diyor ve devam ediyor: “Ve o denli olsaydı, makul bir neden-sonuç bağlantısı bulmak için çok yorucu teorik gayret gerekirdi.”

Türkiye’de Jeoloji Mühendisleri Odası’nın internet sitesine baktığımızda ise “Bulutlarla zelzelelerin bağı konusunda kanıtlanmış önemli bir bağlantı bulunmamaktadır” deniliyor.

2022 yılının kasım ayında İstanbul’da görülen bulutlar da ‘deprem bulutu’ telaşı doğurmuştu. O dönem AA teyit hattı bu bulutların “cirrocumulus” bulutları olduğunu haberleştirmişti. Haberde, ” Yüksek düzeyde bulutlar kategorisinde yer alan bu bulut çeşidi küçük kümelerden meydana gelen ince, beyaz ve gölgesiz bulut oluşumu. Bu bulut cinsini toplu halde görebildiğimiz gibi başka farklı parçacıklar halinde de görebiliriz. Cirrocumulus bulutları, Altocumulus bulutlarının parçalanıp küçülmesi yahut Cirrus ya da Cirrostratus bulutlarının form değiştirmesi ile oluşurlar. Bulutlar tamamen buz kristallerinden ibarettir ama bazen aşırı soğumuş su damlacıkları da görülebiliyor” denilmişti.

DEPREM BULUTU HAKKINDA UZMAN GÖRÜŞÜ

O dönem mevzu hakkında görüşlerini paylaşan Prof. Dr. Ziyadin Çakır, “Bu bulutlarla ilgili bir takım telaffuzlar ve müşahedeler var lakin kabul edilmiş bir görüş ya da teori yok. Yani bilhassa küçük zelzeleler için olma mümkünlüğü aslında düşük, büyük sarsıntılar için bir takım telaffuzlar var ama kabul edilmiş bir teori yok. Yalnızca tezden ibaret. Dünyada her gün yüzlerce, binlerce sarsıntı oluyor. Bu türlü bir durum olsaydı şayet bu gözlenirdi. Bundan Ötürü bu türlü bir müşahede yok” demişti.

DEPREM HAVASI DİYE BİR ŞEY VAR MI?

Peki zelzele havası diye bir şey var mı? ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu bu soruyu şöyle yanıtlıyor: MÖ 4. yüzyılda Aristoteles, sarsıntıların yeraltı mağaralarında sıkışan rüzgardan kaynaklandığını öne sürdü. Mağara çatılarını iten havanın küçük sarsıntılara, yüzeyi kıran havanın ise büyük sarsıntılara neden olduğu sanılıyordu. Bu mantıkla, sarsıntılardan önce dünyanın içinde büyük ölçüde hava bulunacağı düşünüldüğü için, atmosferde havanın az, sıkıcı yahut rutubetli olacağı bekleniyordu. Bundan yola çıkan bir diğer teori, zelzelelerin sakin ve bulutlu havalarda yaşandığını da ileri sürüyor.

Deprem havası diye bir şey yoktur.

İstatistiksel olarak, soğuk havalarda, sıcak havalarda, yağmurlu havalarda vb. depremlerin yaklaşık olarak eşit bir dağılımı vardır. Büyük fırtına sistemleriyle (tayfunlar, kasırgalar, vb.) bağlantılı çok büyük alçak basınç değişikliklerinin fay kayması olaylarını tetiklediği bilinmektedir ve ayrıyeten kimi yıkıcı zelzelelerin tetiklenmesinde rol oynayabilir. Bununla birlikte, sayılar küçüktür ve istatistiksel olarak manalı değildir.

DEPREMLER EVVELCE TAHMİN EDİLEBİLİR Mİ?

Peki, zelzeleler evvelce tahmin edilebilir mi? ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu bu soruyu şöyle yanıtlıyor:

Hayır. Ne USGS ne de diğer bilim insanları büyük bir zelzelesi tahmin etmedi. USGS bilim adamları, sadece muhakkak bir alanda belli bir yıl içinde çok önemli bir zelzele meydana gelme mümkünlüğünü ( tehlike haritamızda gösterilmiştir ) hesaplayabilirler.

Bir sarsıntı kestirimi 3 ögesi tanımlamalıdır : 1) tarih ve saat, 2) yer ve 3) büyüklük.

Evet, kimi insanlar sarsıntıları evvelden tahmin edebildiklerini söylüyorlar, lakin açıklamalarının yanlış olmasının nedenleri şunlar:

• Bilimsel delillere dayanmazlar ve zelzeleler bilimsel bir sürecin kesimidir. Örneğin, depremlerin bulutlar, beden ağrıları ve ağrıları ya da sümüklü böceklerle hiçbir ilgisi yoktur.

• Bir tahmin için gerekli olan üç öğeyi de tanımlamazlar.

• Tahminleri o kadar geneldir ki, çoğu zaman uyan bir sarsıntı olacaktır; örneğin, (a) Önümüzdeki 30 gün içinde ABD’de bir yerde bir M4 zelzelesi olacak.

• Tahminlerine uzaktan yakından uyan bir sarsıntı meydana gelirse, tahmin ettikleri ögelerden biri ya da daha fazlası gerçekte meydana gelenden çok farklı olmasına karşın muvaffakiyet iddiasında bulunurlar

Bu içerikler de ilginizi çekebilir

• Artçı zelzele nedir? Öncü Sarsıntı Nedir?

• Deprem çantası nasıl hazırlanır?

• Türkiye Zelzele Tehlike Haritası

• Doğu Anadolu Fay Hattı

• Richter Ölçeği Nedir?