Sarsıntı sonrası binalarda hasar tespitinde yeni teknolojiler neler?

Bir zelzelenin yaşanmasının akabinde, mühendisler ve diğer uzmanların bir binanın hasar durumunu ve yapısal bütünlüğünü değerlendirmesi son derece önemli. Bu, sarsıntının şiddetine bağlı olarak birkaç günden başlayarak çok daha uzun sürebilen bir süreç. Tabii ki, sarsıntı sonrası güvenlik değerlendirmesi nedeniyle yerinden edilen bina sakinleri için de can sıkıcı bir süreç olabilir.

Pekifakat bu süreci daha kolay atlatmamızı sağlayacak metotlar var mı? Karşılık en kolay biçimiyle evet… Pekala, sarsıntıdan sonra hasarı tespit etmeyi daha süratli ve daha kolay hale getiren yeni teknolojiler neler? Ve prosedürleri ne?

Pasadena merkezli Kinemetrics, sarsıntı ve bina izleme teknolojisinde uzmanlaşmış bir şirket olarak, sismik dataları toplayan ve ileten, bir sarsıntının şiddetini, mühletini ve daha fazlasını ölçen, bir binanın her yerine kurulu sensör tabanlı sistemler sunuyor.

Sensörler hasar tespitinde nasıl çalışıyor?

Mühendisler, sensörlerden gelen bu dataları yapay zeka dayanaklı özel bir yazılımla işleyerek, bir binanın sismik bir olaydan sonra hasar görme mümkünlüğü hakkında daha iyi bir fikir elde edebiliyor. Sistemlerin yere ve tavana monte sensörler kullanarak ölçtüğü kilit data noktalarından biri, katlar arası kayma ya da bir binanın bir katının başkasına göre nasıl hareket ettiği. Katlar arası kayma ne kadar fazlaysa, bir binanın hasar görmüş olma mümkünlüğü o kadar yüksek kabul ediliyor.

Büyük bir sarsıntıdan sonra, bir yapının aldığı hasar açık bir şekilde görünüyor olabilir. Fakat bilhassa küçük zelzeleler ve sarsıntılardan sonra (veya zelzelenin etkilediği alanın dış sınırlarında) tam hasarı kesin olarak bilmek çok daha zor oluyor. Kinometrics’in OasisPlus’ı gibi sistemler sayesinde mühendisler, sırf uzun süren kontrollere güvenmek yerine uğraşlarını bir binanın hasar görmüş olma mümkünlüğü en yüksek alanlarına odaklayabilir. OasisPlus ve gibi sistemler, bina sahiplerine özel raporlar sunabiliyor, bir binanın sahiden hasar görmüş olma mümkünlüğünü ve hasarın büyük olasılıkla nerede meydana geldiğini belirlemek için dataları tahlil edebilir.

Kinemetrics proje mühendisi Derek Skolnik, Construction Dive ile yaptığı görüşmede “Saha gruplarını sarsıntı düzeyine uygun şekilde cevap vermeleri ve hangi hasarın gerçek olup olmadığını görmeleri için yetkilendiriyoruz” dedi. Sistem şu ana kadar ABD’de üç hastanede kullanılmış.

Hasar tespitinde sensör sistemlerinin avantajları

Mexico City merkezli Grillo da uğraşlarını zelzele algılama ve akıllı bina izleme üzerine odaklayan bir diğer şirket. Şirket, yaklaşan sismik aktiviteyi algıladığında gerçek vakitli ikazlar gönderen, hatta ikazlarını otomatik olarak tweet’leyen “sismik ağlara” dayanan Pulse isimli bir erken sarsıntı ihtar sistemi sunuyor. Şirket, 4 yıllık varlığı mühletince şu ana kadar sensörlerini Meksika ve Şili’deki pek çok binaya yerleştirdi.

Bu çeşit bir algılamayı ve evvelden uyarıyı mümkün kılan birkaç faktör var. Birincisi, herhangi bir insanın yapabileceğinden daha süratli data toplamaya ve işlemeye imkan tanıyan bulut bilişimin her yerde bulunması ve akıllı sistemin artması. Sensör fiyatlarının da düşmeye devam etmesi, gelişmekte olan ülkelerde bile kamu ya da özel dal bina sahiplerinin sensörleri yerleştirmesini kolaylaştırıyor.

Pasadena’daki California Institute of Technology’de inşaat mühendisi ve jeofizikçi olan Thomas Heaton, Science Magazine’e bir sarsıntıdan sonra yapıların sıhhatini tespit etme yeteneğinin “uzun müddettir mühendislik topluluğunun bir hayali” olduğunu söyledi. Yapısal sağlık izleme ismi verilen bu alanın “bir binanın kan basıncını ölçmek” olduğunu söylüyor.

Bir yapı, sarsıntıdan hiç etkilenmemiş aynıi görünebilir. Lakin bariz bir hasar belirtisi göstermeyen bir bina bile inançlı olmayabilir. Yapısal hasarı otomatik olarak değerlendirebilmek, yapı mühendislerinin binaları daha verimli bir şekilde incelemesine ve bir zelzelenin akabinde görünmeyen hasarları daha kolay tespit etmesine imkan tanır. Bina sahipleri ve mühendisler ne kadar çok bilgiye sahip olursa, binaları ve sakinleri o kadar süratli uyarabilirler.