Sürücüsüz araçlar için yeni tehlike: Güneş fırtınaları GPS’i bozabiliyor

Güneş’te meydana gelen güçlü patlamalar, Dünya’daki ulaşım sistemleri için sanılandan daha ciddi bir tehdit oluşturabilir. Boston’daki araştırmacıların yaptığı ve Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan çalışma, jeomanyetik fırtınaların GPS sinyallerini bozarak sürücüsüz araçların rotalarında yaklaşık 10 metrelik sapmalara neden olabileceğini ortaya koydu.

Bu durum yalnızca otonom otomobillerle sınırlı değil. GPS’e hassas konum bilgisi için bağımlı olan tarım makineleri de benzer sorunlarla karşılaşabiliyor. Araştırmacılar, söz konusu sapmanın otonom sistemlerin güvenli çalışması açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.

Güneş’ten Dünya’ya ulaşan yüksek enerjili parçacıklar, atmosferin yaklaşık 80 ila 1000 kilometre arasındaki iyonosfer tabakasını etkiliyor. Bu değişim GPS radyo sinyallerinin zayıflamasına ve gecikmesine yol açıyor. Araçların bilgisayarları da konumlarını hesaplarken yaklaşık 10 metrelik bir hata payıyla karşılaşabiliyor.

GPS hatası araçları rotadan çıkarabilir

Yaklaşık 10 metrelik sapma, ABD’deki birçok yolun şerit genişliğinden daha büyük. Bu nedenle GPS verilerine yoğun biçimde güvenen sürücüsüz araçlarda ciddi güvenlik sorunları ortaya çıkabilir. Bir aracın ters şeride yönelmesi, kırmızı ışıkta geçmesi veya sistemin kontrolü aniden sürücüye bırakması olası sonuçlar arasında gösteriliyor. Dünya genelinde ticari olarak kullanılan yaklaşık 10 bin tam otonom aracın yanı sıra hassas tarım sistemleri de bu riskten etkileniyor.

Tarım sektöründe bunun somut sonuçları da görüldü. Mayıs 2024 ve Kasım 2025’te meydana gelen jeomanyetik fırtınalar sırasında GPS destekli ekim ve biçim işlemleri yapan bazı tarım araçlarının kontrolden çıkması, ABD tarım sektöründe yaklaşık 500 milyon dolarlık zarara neden oldu.

Sorun yeryüzündeki araçlarla da bitmiyor. Kasım 2025’teki fırtına sırasında yoğunlaşan kutup ışıklarıyla aynı dönemde uçuş kontrol bilgisayarlarının radyasyondan etkilendiği yolcu uçaklarında ciddi arızalar yaşandı. Bir yolcu uçağının uçuş sırasında binlerce metre irtifa kaybetmesi ve 15 kişinin yaralanmasının ardından havacılık üreticileri, dünya genelindeki binlerce uçağın yazılımını acilen güncelledi.

Güneş fırtınasının nereye vuracağı kesin değil

Bilim insanları Güneş patlamalarını meydana gelmeden 1 ila 3 gün önce tespit edebiliyor. Ancak fırtınanın ne kadar güçlü olacağını veya Dünya’yı doğrudan etkileyip etkilemeyeceğini kesin biçimde öngörmek henüz mümkün değil. Bu belirsizlik, GPS ve radyo iletişimi kullanan sistemler açısından önemli bir sorun oluşturuyor. Güçlü güneş fırtınaları radyo haberleşmesini kesintiye uğratabildiği gibi elektrik şebekelerinde arızalara ve Starlink gibi uydu internet ağlarında bağlantı sorunlarına da yol açabiliyor.

Çalışmanın ortaya koyduğu tablo, otonom sistemlerin yalnızca yazılım veya sensör arızalarına karşı değil, uzay hava olaylarının oluşturduğu çevresel etkilere karşı da korunması gerektiğine işaret ediyor.