“Tavuk mu Yumurtadan, Yumurta mı Tavuktan Çıkar”ın Karşılığı

Kimi sorular vardır, her tartışma ortamında sorulur, herkes farklı karşılıklar verir ve sonunda içinden çıkılamaz bir hal alır. Bu türlü sorular aklınıza geliyor mu? Evet başlıktan da anlayabileceğinizi “tavuk mu yumurtadan çıkar yoksa yumurta mı tavuktan” sorusuna bir cevap arayacağız. Aslında bir paradoks olarak karşımıza çıkan bu soruyu bilim çerçevesinde ele alarak cevaplamaya çalışacağız.

Bu sorunun bu kadar çok konuşulmasının nedeni sahiden zor bir soru olması. Zira yumurta için tavuğa ihtiyaç var. Tavuk da yumurtadan çıkar. Bu sebeple de karşımıza bir paradoks çıkmış oluyor. Elbette bu soruya bilim çerçevesinden yaklaştığımızda aklımızdaki şeyleri çok daha rahat bir şekilde giderebiliyoruz. Bunun için evrimsel biyolojinin derinlerine inip hangisinin daha önce geldiğini çözebiliriz.

Hangisi daha önceydi: yumurta mı tavuk mu?

Öncelikle bu bahse çok kolay açıklık getirmek mümkün. Yumurta, tavuğa göre çok daha öncelerde de var olan bir şeydi. Bildiğiniz gibi yalnızca tavuklar yumurtlamaz. Pek çok hayvan halihazırda yumurtlar. Teknik olarak embriyonun kendi başına hayatta kalıp büyümesi için kâfi olan besini bir kabuğun içinde hapsetmek üzerine kurulu olan yumurtalar, dinozor devrine gittiğimizde dahi vardı. Evet, şimdi yaşasaydı devasa boyutuyla ayağımızdaki yeri sarsacak olan T-Rex de yumurtlayan bir canlıydı. Bu açıdan baktığımızda yumurta, tavuktan çok çok daha önce vardı. Kuşların yumurtalarının 150 milyon yıl öncesinde evrimleştiği düşünülürse yumurta evriminin tavukla kıyaslanamayacağını çok daha net bir şekilde görebiliriz.

Yumurtaların çok daha eski olduğunu biliyoruz. Lakin mevzumuzu dağıtmadan tavuk ve yumurta ilgisine odaklanalım. Tavuklar, yumurtalarla kıyaslandığında çok da önemsenmeyecek bir zaman aralığında varlar. Aslında evcilleştirilmiş bir hayvan olan tavuk, insanların en az saldırgan yabani kuşları seçip onların üremesine izin vermesi sonucu ortaya çıkmışlardır. Yaklaşık 10.000 yıl önce başlayan bu sürecin birkaç farklı yerde devirlerde ortaya çıktığı tahmin ediliyor.

Yırtıcı atalardan tavuğa doğru evrim

Tavuğun evrimsel sürecine baktığımızda, yırtıcı cetlerinin çoklukla kırmızı orman kuşları olarak isimlendirilen ve Güneydoğu Asya ormanlarında yaşayan tropik bir kuş olduğu düşünülüyor. Muhtemelen bu kuşa ek olarak genetik karışıma dahil olmuş diğer orman kuş cinsleri de mevcuttur.

İnsanlar kırmızı orman kuşları (Gallus gallus) ortasından en evcil olanları alıp çiftleştirmeye başladı. Bu ayrım sonucunda kırmızı orman kuşları yeni bir alt tipe evrildi. Yeni cins ise “Gallus gallus domesticus“, yani bir diğer ismiyle tavuk olmuştu.

Sonuçta ne diyoruz: Tavuk yumurtadan mı geldi?

Evet tavuğun yumurtadan geldiği kesin bir olgudur. Bir noktada, neredeyse tavuğa benzeyen bir canlı, genetik yapısında yaşadığı küçük bir mutasyonu yumurtaya aktardı. Bu yumurta da bildiğimiz tavuğun ortaya çıkmasını sağladı. Elbette burada “bir noktada” dediğimiz şey aslında bir noktada gerçekleşmedi. Pek çok küçük mutasyon bir araya gelerek zaman içerisinde bu durum yaşandı.

Birkaç yıl önce bir grup bilim insanı, tavuk yumurtasının kabuğunun oluşumu için gerekli olan bir protein keşfetti. Bu protein yalnızca tavuk yumurtalıklarında yer alıyordu. Bu bilgiler de tavuğun yumurtadan önce geldiğine dair bulgulara neden oldu. Zira evet ilk tavuk bir yumurtadan çıkmış olabilirdi, lakin bu yumurta bir tavuğa ait değildi. Bir yumurtanın tavuğa ait olması için OV-17 isimli bir proteinin olması gerekmekteydi. Bu olgu, proteini bulan bilim insanları tarafından bile çok ikna edici bulunmadı. İçlerinden biri, kendisine yöneltilen soruya “Eğlencelianlamsız” şeklinde nitelendirdi.

Evet, tavuk yumurtadan gelmiştir.

OV-17 proteini, günümüzdeki tavuğun atalarında yaşanan bir yararlı mutasyon sonucu evrimleşmiş ve tavuklarda kalıtsal hale gelmiştir. Tavukların atalarında baskın protein olan OV-17’ye sahip yumurtalar, daha sonrasında günümüzde bildiğimiz tavukları üretmiştir. Bu da ilk tavuğun, tavuğun yakın atalarından birinin ürettiği tavuk yumurtasından ürediğini bizlere gösteriyor.

Felsefi tarafından de çok tartışılan “Tavuk mu yumurtadan yoksa yumurta mı tavuktan çıkar?” sorusuna bilimsel taraftan bir açıklık getirmeye çalıştık. Sonuca baktığımızda her tavuğun kesin olarak bir yumurtadan geldiğini açıkça görebiliyoruz. Bu yumurtanın tavuk yumurtası olup olmadığına dair araştırmalar hala devam etse de sorumuzun yanıtı “tavuğun bir yumurtadan çıktığı” istikametinde olacaktır.

Kaynak: 1, 2, 3, 4