Tropik Kuşlar Diğer Kuşlara Kıyasla Neden Daha Renklidir?

Aslında hepimizin merak ettiği bu sorunun bilimsel olarak “adaptasyon” kısa bir yanıtı var. Fakat bu renk çeşitliliğinin bölgeye göre değişmesine bakıldığında, başımızda hala soru işaretleri oluyor. Gelin, bunu birlikte çözelim!

Dünyanın neresinde olursak olalım her yerde gördüğümüz bu çeşit çeşit kuşlar, aslında renk ve süslerini adaptasyon dışında, karşı cinsi etkileyip ona kur yapmak için de kullanıyor. Hatta bunu yapan cinsin sanılanın bilakis dişi değil erkek olduğunu söylesek?

Dişiyi etkileme oyununu bir tarafa bırakırsak, etrafta kamufle olmak için de bu özelliklerini kullanıyorlar.

Kuş cinslerine bakılınca erkeklerin dişi kuşlardan daha fazla renk çeşitliliğine sahip olduğunu görüyoruz. Erkek kuşlar, avcı çeşitlerden saklanarak bir nevi kamufle olmak için renk çeşitliliğinden daha fazla istifade ediyorlar. Mesela hepimizin yakından tanıdığı muhabbet kuşları ve papağanlar, tropikal kuş grubunun en başında yer alıyor. Bu kuşlar, bölgenin adeta bir sembolü haline gelmiştir.

Kuşlar, tropik bölgelere gittikleri zaman “daha renkli” olma yönünde evrimleşiyorlar mı?

“Kuşların sihirleri mi var? Nasıl bu türlü bir şeyi yapabilirler ki!” diye düşünmeden önce muhtemel yanıtları tekrar ele alalım. Çünkü son vakitlerde bu bahis ile ilgili yapılan araştırmalar, tüylerin evrimine ışık tutuyor. Galapagos’a yaptığı gezisinde Charles Darwin, bu bölgede farklı adalardan alaycıkuş örneği toplayıp, her adada sırf bir alaycıkuş tipinin yaşadığını keşfetmişti.

Bulundukları bölgelerin ayrılmalarından sonra bu kuşlar, zamanla renk, davranış ve gaga biçimi bakımından farklı özellikler geliştirmişlerdi. Bu keşif, aklımıza şu soruyu getiriyor: bir tıbbın bulunduğu bölge, o tıbbın evrimini nasıl etkiliyor?

Tropik bölgelerde kuşlar, sahiden de daha renkli olma yönünde evrim yaşıyorlar mı?

Bu sorunun cevabını bulmamıza Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü Üniversitesinden Dr. Nicholas Friedman yardımcı oluyor. Çekya’daki Palacký Üniversitesinden meslektaşı Vladimír Remeš ile birlikte yürüttüğü araştırma kapsamında Friedman, Avustralya’ya doğru bir seyahate çıktı. Amacı ise bizim de merak ettiğimiz bu sorunun cevabını öğrenmekti.

Avustralya, dünyanın öbür bir yerinde bulunmayan canlı çeşitliliğine ev sahipliği yapan çok özel bir bölge. Avustralya’nın bu kadar uzun süre dünyanın geri kalanından izole oluşu da evrimle ilgili çalışmalar bakımından eksiksiz bir bölge olmasını sağlıyor. 

Avustralya’da ortaya çıkan kuşlar, burada evrimleşmeye başlamışlar.

Friedman, çalışmalarına Avustralya Ulusal Yırtıcı Hayat Koleksiyonu’nda, Avustralya’nın farklı bölgelerinden gelen kuş tipi örneklerini inceleyerek başladı. İki ana ötücü kuş familyasından gelen toplamda 137 farklı türü inceledi. Araştırmaya göre, yaklaşık 30 milyon yıl önce Avustralya’da ortaya çıkan ötücü kuşlar, dünyanın geri kalanına yayılmadan önce burada farklılaşmaya başlamışlar.

Friedman’ın incelediği kuş çeşitlerinin familyal ilişkileri, DNA’ya dayalı bir evrim ağacına göre karşılaştırıldı. Daha sonra kuşların belli yerlerinde bulunan renklerin ölçümünü yapmak için özel bir alet kullanıldı. Kuşlar, insanlardan daha geniş bir renk yelpazesi görebiliyor, hatta birçoğu bu “görünür” spektruma ek olarak UV (mor ötesi) spektrumdaki renkleri de görebiliyor.

Dolayısıyla renklerdeki bu farklılık, kuşlar için insanlar için olduğundan çok bariz olabilir. Bunun sonunda, tiplerin yaşadıkları coğrafik bölgenin tanımı için uydu bilgilerini kullandı. Her bölgenin bitki örtüsüne, yağış ve nem ölçüsüne bakıp bu bilgileri de evrimsel ilişkiler ve renk ölçümleriyle birleştirdi.

Çalışmanın sonuçları, tropik bölgelerdeki kuşların daha ılıman iklimlerde yaşayan kuzenlerine göre renkli tüyler geliştirmediklerini gösteriyor.

“Tropiklerdeki kuşlara bakıldığında, elbette birçok renkli kuş tipi öne çıkıyor. Lakin bu bölgelerde genel olarak daha fazla tıp bulunuyor; bu da demek oluyor ki aslında bir o kadar da küçük kahverengi kuş da o bölgelerde yaşıyor. Avustralya’nın iç bölgelerinin sert, çorak iklimlerindeki kuşların tüyleri yemyeşil, sulak tropik adalardakilerden çok daha süslüydü”  diye açıklıyor Friedman bu durumu. Çöl kuşları, yağışlı sezonda eşleri kapışmak zorunda olduklarından daha süratli eş çekebilmek için renkler geliştiriyor olabilecekleri de düşünülüyor.

Bu renk çeşitliliğinin tek açıklaması daha iyi kamufle olmak mı?

Göçmen kuşlar

Göçmen kuşlar daha açık renkliyken daha çok yağış alan tropikal bölgelerdeki kuşlar genelde daha koyu renkli oluyorlar. “Oldukça besbelli bir örüntü var” diyor Friedman, raporunda. “Çölde yaşayan kuşların sırtlarında daha çok gri tonları bulunurken ormanda yaşayan kuşlarda bu renk koyu yeşile dönüyor; bizce arka fona ahenk sağlamaya çalışıyorlar.” Bu durum daha iyi kamufle olanın hayatta kalıp genlerini aktarması bakımından doğal seçilime de örnek teşkil ediyor. Friedman açıklıyor, “Yaşam formlarının çeşitliliğinin, canlıların farklı özelliklerle evrimleşmelerinin temelinde de esasen bu yatıyor.” Yani sorunun yanıtı “evet”. Bulundukları bölgeye daha iyi ahenk sağlamaları, bu renk çeşitliliğinin en büyük desteği gözüküyor.

Göç eden kuşların renkli olmamasının bir diğer sebebi de sıcaklıktan korunmaktır.

Yapılan araştırmalar sonucunda daha açık tüy renklerini geliştirmek, göç ederken aşırı ısınmayı önlemenin mümkün yollarından biri olarak görülüyor. Ayrıyeten, kuşların göç ettikçe tüy renklerinin daha açık bir hal aldığı da araştırmalar sonucunda bulunmuştur.

Kısaca, bulundukları bölgeye adaptasyon sağlarken vakitte bölgenin beslenme kaynağı açısından çeşitliliği de bu renk istikrarında bir faktör olabilir. Yağmur ormanlarında, kalabalığın ortasından sıyrılan renklere sahip olmak, diğer cinslerden de kendilerini ayırmanın bir yoludur.