Yirmilik diş nedir? Yirmilik dişlerimiz neden var, ne işe yarıyorlar?

Yirmilik dişler (ya da yirmi yaş dişleri) ağzın en arka kısmında yer alan üçüncü sıra azı dişleridir. Birinci ve ikinci azı dişlerineler fakat bazen biraz daha küçük olabilirler. 17 ila 25 yaşları arasında çıkan son dişler oldukları için bu şekilde isimlendirilirler.

Herkesin dört yirmilik dişinin hepsinin çıkmadığını ve birçok insanın bu dişlerini çektirdiğini biliyor olabilirsiniz. Bu yüzden insanların neden bu dişlere sahip olduğunu merak etmek epeyce doğal.

İnsanlıkla ilgili pek çok şeyde olduğu gibi, bu sorunun yanıtı da büyük oranda geçmişimizde yatıyor. Birkaç milyon yıl önce, ilk insan cetlerinin çeneleri ve dişleri bugünkü insanlardan daha büyüktü. Örneğin, Lucy ismi verilen ünlü fosil örneğini içeren Australopithecus afarensis isimli cins, yaklaşık 3 milyon ila 4 milyon yıl önce yaşamıştı. Australopithecus afarensis bireyinin çenesi ve dişleri bizlerinkilerden biraz daha büyük ve kalındı. Kalın mineli üç büyük azı dişleri vardı. Bu çok erken dönem insanların kimilerinin fosil kafatasları da güçlü çiğneme kaslarına dair deliller gösteriyor.

Bilim insanları, çiğ et ve bitkiler ilk insan cetlerinin yediği yiyeceklerin çiğnenmesinin bugünkü yiyeceklere göre çok daha zor olması nedeniyle daha sağlam çenelere ve dişlere ihtiyaç duyulduğunu düşünüyor. Araştırmacılar, atalarımızın ne yemiş olabileceğini anlamak için fosilleşmiş dişlerdeki izler ve mikroskobik aşınma desenleri özellikleri inceliyorlar.

Tarım, yemek pişirme ve besin depolama gibi birçok faktör nedeniyle günümüzün yiyecekleri geçmişe göre çok daha yumuşaktır. Daha yumuşak ve bundan ötürü çiğnemesi daha kolay olan yiyecekler, dişlerin işlerinin daha az zor olduğu manasına gelir. Sonuç olarak, yemeklerimiz onlarınki kadar büyük, keskin dişlere ihtiyaç duymadığından ötürü, çağdaş insanın çeneleri cetlerimize göre daha küçük ve yüzleri daha düz olacak şekilde gelişti.

Milyonlarca yıl boyunca çok yavaş gerçekleşen bu değişiklikler göz önüne alındığında, üçüncü azı dişleri (yirmi yaş dişleri) artık eskisi kadar çok önemli olmayabilir. Günümüzdeki insanların yaklaşık çeyreği en az bir yirmilik dişini tamamen kaybetmiştir, yani bu dişleri hiç oluşmaz. Bu durum diğer dişler için de geçerli olabilirken, yirmilik dişleri söylediği söz edilen olduğunda çok daha yaygındır.

Bilim insanları bunun tam sebebinden emin olmasalar da, ebeveynlerinizden miras aldığınız genlerle ilgisi olduğu tahmin ediliyor. Birtakım bilim insanları yirmi yaş dişlerinin olmayışının çağdaş, küçük çeneli insanlar için bir avantaj olduğunu, daha küçük bir çeneye daha az diş sığdırmanın kesinlikle daha kolay olduğunu söylüyor.

Yirmi yaş dişleri kimi durumlarda yer yetersizliğinden ötürü çene kemiğinin içine sıkışıp tam olarak çıkamayabilir yahut kısmen çıkabilir. Bu gömülü dişler bazen ağrı, diş çürümesi ya da diş eti iltihabı meselelere sebep olabilir ve bu nedenle çekilmeleri gerekebilir. Lakin yirmilik dişler ağızda tamamen çıkmış, doğru konumlanmış ve sağlıklıysa çoklukla çekilmelerine gerek yoktur.