Büyük sarsıntılar, Dünya’nın eksenini kaydırıp günleri kısaltıyor mu?

Mart 2011’de, Japonya’nın doğu kıyılarında 9.0 büyüklüğünde bir sarsıntı meydana gelmişti. Bu zelzele, yarattığı büyük yıkımın ve tsunaminin yanı sıra, Dünya’nın eksenini kaydırdı ve Dünya’daki günleri kısalttı.

Ülkeyi vuran kayıtlı en güçlü sarsıntı, gezegenin eksenini yaklaşık 17 santimetre kaydırdı ve ana adayı yaklaşık 2,4 metre kaydırmış olabilir. Diğer büyük zelzeleler, Dünya’nın dönüş suratını da değiştirdi.

NASA’nın Jet Tahrik Laboratuvarı’ndan Dr. Richard Gross, 2011’de Popular Mechanics’e açıkladığına göre “Depremler, Dünya’nın kütlesini yeniden düzenleyerek Dünya’nın dönüşünü değiştirebilir. Dönen bir buz patencisinin daha süratli dönmesini sağlamak için yaptığı şey de budur. Kollarını bedenine yaklaştırarak, kütlesini etrafında döndüğü eksene yaklaştırır. Ve zelzeleler de aynı şeyi yapıyor. Bu zelzele, Dünya’nın daha süratli dönmesi ve günün uzunluğunun biraz daha kısa olmasına sebep olacak şekilde kütleyi ortalama olarak Dünya’nın dönme eksenine biraz daha yaklaştırmış olmalı.”

Gross, sarsıntıdan önce Dünya’nın kütle dağılımı modellerine bakarak ve fayın zelzele sırasında nasıl kaydığına ilişkin iddiaları kullanarak kütle dağılımının nasıl değiştiğini inceledi: “Ardından, açısal momentumun korunumu yoluyla, şayet Dünya’nın kütlesinin nasıl yeniden düzenlendiğini biliyorsam, Dünya’nın dönüşünün nasıl değiştiğini de bilirim.”

Deprem, Dünya’nın dönüşünü yaklaşık 1,8 mikrosaniye hızlandırmış gözüküyor. 2004’teki Endonezya zelzelesi de, Dünya’nın gününü tahminen 2,68 mikrosaniye hızlandırmıştı.

Ancak, zelzeleler, Dünya’nın dönüş suratını etkileyen tek olay ve faktör değil. NASA’nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nden Dr. Benjamin Fong Chao, 2004 Endonezya zelzelesinden sonra, “Kütlenin hareketini içeren herhangi bir dünyevi olay, mevsimsel hava şartlarından otomobil sürmeye kadar Dünya’nın dönüşünü etkiler” demişti.

Değişen deniz düzeyleri ve Dünya’daki kaymalar dönme suratını etkileyen pek çok farklı faktör bulunur, lakin en büyük faktör Ay’ın Dünya’dan uzaklaşmasıdır. İki uzay cismi etkileşim halinde olduğu için, Ay’ın uzaklaşması sırasında ara sıra sürat patlamaları ortaya çıksa da, sonuç olarak Dünya yavaşlar.

• Ay, yavaş bir şekilde de olsa Dünya’dan uzaklaşıyor. Pekala “Ay Çekilmesi” ismi verilen bu olay Dünya ve insanlık için ne manaya geliyor?

Bilim insanları antik mercanlara bakarak, Dünya’nın 444 – 419 milyon yıl önce çok daha süratli döndüğünü belirledi. Mercan her gün büyürken ince bir kalsiyum katmanı bırakır. Mercanlar kuru mevsimde yağışlı mevsimlere göre daha fazla büyüdüğü için, ağaç halkalarına benzeyenbir şekilde, her mevsimdeki kalsiyum karbonat birikintilerini sayabilir ve bir yılda kaç gün geçtiğini hesaplayabilirsiniz. Ekip, bu usulü kullanarak, Ay’ımızın tesiriyle yavaşlamadan önce, Dünya’nın 444 – 419 milyon yıl önce yılda 420 gün yaşadığını hesapladı.