Büyük zelzeleler hep gece mi olur?

Deprem hakkında pek çok farklı söylenti bulunuyor. Eski insanlar Dünya’yı taşıyan ilahlar, öküzler ya da ağaç dallarıi pek çok farklı şeyi zelzeleler için sebep olarak düşünmüş olsa da, çağdaş bilim yüzyıllar içerisinde ortaya çıkan pek çok fikir ve iddiayı yanıtlayabiliyor.

California State Üniversitesi de internet sitesinde zelzelelerle ilgili merak edilen birtakım sorulara cevap vermiş. Üniversitenin sitesinde yer verdiği soru ve karşılıklar şöyle:

İddia: Sarsıntılar “deprem havası” sırasında meydana gelir

“Depremlerin sıcak ve kuru havalarda meydana geldiğine dair yaygın bir yanılgı, eski Yunanlılara kadar uzanır. Zelzeleler yerin kilometrelerce altında gerçekleşir ve herhangi bir vakitte, herhangi bir havada meydana gelebilir.

İddia: Büyük sarsıntılar gece ve sabahın erken saatlerinde meydana gelir

“Depremlerin hava durumunu umursamamasına bir şekilde, vakti da pek umursamazlar. 1940 Imperial Valley sarsıntısı 21:36’da, 1989 Loma Prieta sarsıntısı 17:02’de gerçekleşti. Zaman ve hava efsanelerini devam ettiren şahıslar, çoklukla modele uyan sarsıntıları hatırlama ve uymayanları unutma eğilimindedir”

Not:

California State Üniversitesi üstteki yorumu yapıyor. Türkiye’deki büyük zelzelelere baktığımızda da kimilerinin gece kimilerinin gün içinde yaşandığını görüyoruz.

• Türkiye’deki son sarsıntılara baktığımızda Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesindeki 7.7 büyüklüğündeki sarsıntı 04.17’de, Elbistan ilçesinde 7,6 büyüklüğündeki sarsıntı ise saat 13.24’te meydana geldi.

• 23 Ekim 2011’de 7.2 büyüklüğündeki Van zelzelesi saat 13.41’de yaşandı.

• 17 Ağustos 1999’daki 7.4 büyüklüğündeki Gölcük Sarsıntısı ise saat 03.02’de meydana geldi.

• Düzce’de 12 Kasım 1999’da 7,2 büyüklüğündeki zelzelenin saati ise 18.57 idi.

İddia: Yer yarılabilir ve insanları yutabilir

Bu manzarayı kitaplarda, sinemalarda ve TV dizilerinde muhtemelen görmüşsünüzdür. Lakin gerçek bundan biraz daha farklıdır. Şayet bir fay hattı açılsaydı, herhangi bir sürtünme oluşmazdı. Sürtünme oluşmadığı için de sarsıntı gerçekleşmezdi. Lakin sarsıntılar, insanların, otomobillerin ve aynılerinin içine düşebileceği açık çatlakları da içeren çökmelere ve diğer taban deformasyonlarına neden olabilir. ama bu açıklıklar bir insanı yutacak kadar derin olamaz.

İddia: Zelzele anında en inançlı yer kapı altıdır

“Eğer donatısız bir kerpiç konutlarında yaşıyorsanız bu doğrudur. Çağdaş bir yapıda kapı, binanın geri kalanından daha güçlü değildir. Hatta kapının çılgınca sallanması ya da kapıdan geçmeye çalışan insanlar gibi diğer sebeplerden ötürü bir kapı eşiğinde dururken yaralanma olasılığınız daha yüksektir. Şayet kapalı bir alandaysanız, bir masanın ya da sıranın altına girmek daha doğru bir seçenek olacaktır”

İddia: Küçük sarsıntılar büyük zelzelelerin olmasını engeller

“Depremlerin büyüklüğünü gösteren her büyüklük düzeyi, yaklaşık 30 kat daha fazla gücün ortaya çıktığını temsil eder. 4 büyüklüğünde bir zelzelenin açığa çıkardığı güce eşit olması için 30 tane 3 büyüklüğünde, 5 büyüklüğünde bir sarsıntının açığa çıkardığı güce eşit olması için 900 tane 3 büyüklüğünde ve tek bir 9 büyüklüğünde sarsıntının açığa çıkardığı güce eşit olması için 729 milyar tane 3 büyüklüğünde sarsıntı gerekir. Bu yüzden, küçük bir zelzele fay hattı üzerindeki gerilimi süreksiz olarak hafifletebilse de, büyük bir zelzelenin gerçekleşmesini engellemez”

İddia: Sarsıntılar daha sık hale geliyor

“Araştırmalar, büyüklüğü 7.0 ya da daha büyük olan zelzelelerin yüzyıl boyunca epeyce sabit kaldığını ve hatta son yıllarda azaldığını gösteriyor. Lakin, daha evvelki yıllarda tespit edilemeyen birçok zelzelenin yerini tespit edebilen daha fazla sayıda sismolojik merkez ve araç olduğundan ötürü, güya daha fazla zelzele gerçekleşiyor görünebilir”

İddia: Zelzele sırasında yapabileceğimiz hiçbir şey yok

“Depremlerin gerçekleşmesini engelleyemeyeceğimiz doğru. Fakat bu hiçbir şey yapamayacağımız manasına gelmiyor. Sarsıntı muhtemelliğine karşı hazır olmak için yapabileceğimiz pek çok farklı şey bulunuyor. Bir zelzele çantası (yiyecek, su, el feneri vb.) hazırlayabilir, konutlarında ailenizle ve iş yerinizde “eğil, kapan ve tutun” tatbikatları yapabilir ve bir zelzele planı (Örneğin bir zelzele olduğunda bir arada değilseniz aile üyelerinizle nerede buluşacağınızı belirlemek) geliştirebilirsiniz”