Çoğu Hastalık Neden Asya ve Afrika’da Ortaya Çıkıyor?

Özellikle 2020’den itibaren hayatımıza giren koronavirüs, insanları salgın hastalıklar üzerine daha fazla düşünmeye sevk etti. Tarihte çokça örneğini gördüğümüz ölümlerin ebola, kolera, AIDS ve tüberkülozi hastalıklardan kaynaklandığını söyleyebiliriz.

Üstelik bu hastalıkların çıkış noktasının da yoksulluğun kol gezdiği Afrika olması, dikkatleri hastalık ile coğrafya ilgisine çekebiliyor. Pekala sahiden de hastalıkların coğrafyayla bir münasebeti var mı? Hastalıklar muhakkak bölgelerden çıkıp dünyayı tesiri altına alan salgınlara dönüşebiliyor mu? Gelin birlikte sıkıntıyı ele alalım.

Çoğalan nüfus ve kentlerin değişen mimarisi, salgınlara davetiye çıkarabiliyor.

Asya ve Afrika ülkelerde insan nüfusunun süratli çoğalması, hastalıkların bu ülkelerde daha fazla ortaya çıkmasına yol açabiliyor. Örneğin Asya ve Pasifik bölgelerinde dünyanın %60’ının yaşadığı kentler daha da gelişmeye devam ediyor. Hatta Dünya Bankası’nın tabirlerine göre 21. yüzyılın ilk on yılı içerisinde yaklaşık 200 milyon insan Doğu Asya’daki kentlere göç etmiş bulunuyor. Böylece bölgenin epey kalabalıklaştığını anlayabiliyoruz.

Bu göçler ayrıyeten yeni yerleşim yerlerine yönelik bir ihtiyaç yaratacağı için ormanlık topraklar, yeni konutlar inşa edebilmek için yok ediliyor. Bu durumda ormanlarda yaşayan vahşi hayvanlar, evcil hayvanların ve insanların arasına karışmak zorunda kalabiliyor. Sonuç olarak da yabanî hayvanlardan ötürü kent ömrüne çeşitli virüslerin yayıldığı gözlemlenebiliyor.

Hayvan pazarları ve geçim odaklı tarım, virüslerin yayılması için uygun ortamı hazırlayan diğer şartlar olarak karşımıza çıkıyor.

Asya ve Afrika’daki tarım sistemi, genelde geçim odaklı tarıma ve hayvancılığa bağlı bir sistem. Bu durumda hayvanların düzenli olarak hasta olup olmadığı yönünde bir denetimi sağlamak zor olabiliyor zira hayvanlara yem vermek ve barınacak yer sağlamak konusunda bu tarım sistemi içerisinde sınırlı imkanlar olduğu biliniyor.

Mesela endemik hastalık taşıyıcılığı konusunda riskli hayvanlardan sığır, domuz ve tavukların genelde birbirleriyle barınma ortamını paylaşması söz konusu. Buna ilaveten bu hayvanların, diğer evcil olmayan hayvanlar ve insanlarla da daima yakın temas halinde olduğu görülüyor. Tabii ki yalnızca tarım sistemindeki sorunlar hastalıkların yayılmasına yardımcı olmuyor. vakitte Asya ve Afrika’daki canlı hayvan pazarları, insanlar da dahil olmak üzere pek çok canlının bir ortada olduğu epey kalabalık yerlerdir ve çeşitli virüslerin üremesi için uygun ortamlardır.

Özellikle Sahra Altı Afrika’daki yırtıcı hayvan avcılığı ve kasaplık, birtakım hayvan cinslerinin yok olmasına neden olduğu için ekosistem geri dönülmez bir zarar uğrayabiliyor.

Sahra Altı Afrika’daki, yabanî hayvanları avlama kültürü, zoonotik (hayvanlardan insanlara geçen hastalıklar) hastalıkların bulaşması ve çoğalması için epeyce tehlikelidir. Hatta bu bahisteki diğer bir tehlike Asya’daki klâsik Çin tıbbı kültürü.

Bu kültürde kaplan, ayı, pangolin, gergedan aynıi diğer yabanî hayvanların bedenlerinin birtakım kısımları Çin tıbbında kullanılan ilaçlara karıştırılıyor. Bu da insan-hayvan etkileşimi yaratıyor ve insanların salgın hastalıklarla daha iç içe yaşamasına neden olabiliyor.

Kaynaklar: 1, 2