En ender tabiat olaylarından biri: Yeşil parlama nedir, nasıl oluşur?

Doğru vakitte doğru yerdeyseniz, güneş ufuktan geçerken üzerinde yakalanması zor, yeşil bir parıltıya şahit olabilirsiniz. Nispeten ender bir optik olay olan ve yeşil parlama olarak anılan bu durum sırf atmosferik şartların, etraftaki peyzaj yapılarının ve tamamen talihin doğru bir şekilde birleşmesi durumunda gözlemlenebilir.

Güneşin son şeridi ufuk çizgisinden uzaklaşıyor gibi göründüğünde ortaya çıkmalarından ötürü, yeşil parıltılar sadece güneşin doğuşu ve batışı sırasında gözlemlenebilir. Temiz hava ve manisiz bir ufuk görüşü gerektirdiklerinden, çoklukla büyük su kütleleri ya da çöl üzerinde görülürler. Fakat, ufuk çizgisine uçak, dağ ya da yüksek bir bina yüksek bir yerden bakıldığında da görülebilir.

Yeşil Parlama nedir?

Gökyüzü açık ve ufuk çizgisi net bir şekilde görünürse, Güneş doğarken ya da batarken Güneş ışığının parlak yeşil bir renk aldığı ana verilen isimdir. Güneş tepemizdeyken Güneş ışığını sarı renkte görmemizin sebebi, atmosferin ışınları dağıtırken mavinin tonlarını filtrelemesidir. Güneş’in doğuşu ve batışı, yani ufuk çizgisinden çıkışı ve ufuk çizgisinde yok oluşu sırasında bu ışınlar eğik açıyla gelir. İşte bu durumda atmosfer ışıkları yeşil görmemize neden olur. Bu çok kısa süre için yaşanan bir olaydır ve gözelmlenmesi için, üstte da belirttiğimiz uygun şartların bir araya gelmesi gerekir.

İdeal yeşil parlama şartlarını dengeli bir şekilde yaşaması sebebiyle bunlar en düzenli olarak Şili, Cerro Paranal’da gözlemlenebiliyor. Şili Atacama Çölü’ndeki 2.635 metre yüksekliğindeki dağ, Avrupa Güney Gözlemevi’nin Çok Büyük Teleskopu’na (Very Large Telescope) da ev sahipliği yapıyor. Dağdaki şartlar yeşil parlama için o kadar uygun ki, gözlemevi Ay üzerinde bir yeşil parlamanın imgesini bile yakalayabildi.

Bu Yeşil flaşın uzunluğu, güneşin batma ya da yükselme suratına bağlı olsa da, ekseriyetle bir ila üç saniye arasında sürerken, kaydedilen en uzun müşahede tam 35 dakika sürdü. Amiral Byard’ın 1929’da Antarktika’daki Little American üssüne yaptığı keşif seyahatinin şahit olduğu bu uzun görüş, güneşin kutup bölgelerinde inanılmaz derecede yavaş batmasının bir sonucuydu.

“Yeşil parlama” olarak isimlendirilmesine karşın, aslında benzeyenbir yeşil flaş efekti veren dört farklı olay bulunuyor.

I-Mir ya da alt serap en yaygın olanıdır ve güneş ufkun altına batarken görülebilir. Düzleştirilmiş bir oval görünen, okyanus üzerinde sıcak hava olduğunda ve su yüzeyinin yakınında güçlü bir sıcaklık gradyanı olduğunda ortaya çıkar.

M-mir ya da geçersiz serap, alt seraba benzer, fakat yüzeyin üzerindeki sıcaklık gradyanında birkaç derecelik bir bükülme ile atmosferik bir sıcaklık değişimi ile ortaya çıkar. Yeşil alana ince bir nokta ile kıstırılmış bir tesir yaratır. Bu en iyi yüksek bir düzeyden bakıldığında görülür.

Muhtemelen en etkileyici ve en uzun süren yeşil parlama olan alt kanal parlaması 15 saniyeye kadar devam edebilir. Gözlemcinin yüzeyin yakınında meydana gelen atmosferik değişimin altında olması nedeniyle çok daha dar bir yükseklik gradyanının neden olduğu yeşil bir kum saati tesiri oluşturur.

En az olan ise, ufuktan üste doğru birkaç saniye süren bir yeşil ışık huzmesi oluşturan yeşil ışındır. Bu olay çok fazla belgelenmemiştir ve meydana geldiğine dair bilinen hiçbir görüntü yoktur.

Farklı serap cinsleri hafif atmosferik değişikliklerden kaynaklanırken, yeşil parlamaların gözlemlenebilmesinin nedeni, ışığın Dünya atmosferinde kırılma formuyla ilgilidir. Işığın dalga uzunluğuna bağlı olarak mavi, mor ve yeşil renkler sarı, turuncu ve kırmızıya göre daha fazla kırılır. Güneş ufuktayken, çok daha ağır bir atmosferik katmandan parlamasından ötürü buradan geçen sarı, turuncu ve kırmızı dalga uzunlukları büyük olasılıkla atmosfer tarafından emilir. Kalan mavi ve mor dalgalar, parlamayı oluşturacak şekilde en güçlü yeşil dalga uzunluğunu bırakarak dağılır, lakin bazen mavi parlamalar da meydana gelebilir.