Her güneş bir yıldızdır, pekala her yıldız bir güneş midir?

İnsanlığın en çok önemli büyüme anlarından biri, Güneş’in bir yıldız olduğunun ve gördüğümüz diğer yıldızlardan çok farklı olmadığının, sırf onunla olan bağlantımız nedeniyle özel olduğunun farkına varılmasıydı. Lakin bütün yıldızlar benzeyendeğil. Ayrıyeten, bütün yıldızların birer güneş sayılabileceği konusunda şimdi bir fikir birliği oluşmadı.

Pek çok hususta olduğu, astronomik kategoriler de onlar hakkında daha fazla şey öğrenmeden önce çok kolay görünüyordu. Güneş, Ay, beş gezegen ve binlerce yıldız vardı. Bunların ne olduğunu açıklamak için öyküler uydurmak zorundaydıkbir şeyin hangi kategoriye girdiğini çözmek zor değildi.

Ancak daha sonra, Plüton’un gezegen statüsünü kaybetmesinde olduğu, durum çok daha karmaşıklaştı. Asteroit ve cüce gezegen aynıi yeni kategoriler oluşturuldu ve her şey tam olarak bu kategorilere uymadı. “Uydu” sözünü de kullanmamıza karşın, yeni bir terim bulmak yerine, diğer gezegenlerin etrafında dönen objelere ay ismi verildi. Kendi ayımız hala Ay olabilir, lakin gaz devlerinin yörüngesinde dönen epey kıymetsiz birtakım kaya ve buz kesimleri da ay olarak tanımlanıyor. Lakin gezegenleriyle daha rastlantısal bir münasebeti olan objelerin varlığını öğrendiğimizde yeni bir kategori olan yarı-uydu (quasimoon) terimini hayata geçirdik.

Evrenin ölçeğini öğrenmeye ve yıldızların tabiatını kavramaya başladıkça Güneş’in bariz bir şekilde yıldız kategorisine ait olduğu ortaya çıktı. Güneş’in parlaklığında ya da daha büyük olanlardan çok daha soğuk ve daha az kütleli yıldızlar bulunduğu için tam olarak tipik bir örnek değildi, fakat şayet hakikaten istisnai bir özelliği varsa, şimdi bunu keşfedemedik.

Çoğu kategori, değişmez sonlarla çevrelenmek yerine, temelde bulanık bir cihanı anlamamızı kolaylaştırmak için insanlar tarafından oluşturulmuştur. Yani şayet isteseydik, hepimiz “Güneş”in öbür herhangi bir cisme atıfta bulunmak için değil, Dünya’nın yörüngesinde bulunduğu yıldız için özel bir isim olduğu konusunda hemfikir olabilirdik. Hatta bunu savunan gruplar da var. Örneğin Little Astronomy isimli internet sitesi “Güneş terimini öbür bir yıldıza atıfta bulunmak için kullanmak yanlıştır. Güneş, yıldızla eşanlamlı değildir” diye belirtiyor.

Ancak lisan kullanıma göre değişir ve bizim yıldızlarımıza çok benzeyen yıldızları tanımlamak için “Güneş” sözünün kullanılması artık o kadar yaygınlaştı ki, güneş sözünün sırf bir yıldız için kullanılması gerektiği inancına sahip olanlar azınlıkta kaldı. Yani, Güneş’e epey benzer yıldızlara çoklukla diğer güneşler deniliyor. Pek çok örnekten biri olarak, insanlar özgün Yıldız Savaşları’ndaki (Star Wars) ünlü bir sahneden söz ederken Tatooine’in “ikiz güneşlerinin” batışından bahsediyorlar.

NASA’nın çocuklara yönelik web sitesinde bir örnekte de “Diğer birçok güneş sisteminin birden fazla güneşi vardır” deniliyor.

Her yıldız, bir güneş değildir

Ancak kimi yıldızların güneş olması hepsinin o denli olduğu manasına gelmez. Merriam-Webster sözlüğü kabul edilebilir bir tarif olarak “Güneş bir gök cismi; yıldız” tarifini sunuyor. Burada “Güneşi” kısmına dikkat etmek önemli. Güneş gibi bir yıldızın güneş olarak isimlendirilmesi için ne kadar olması gerektiğine dair resmi bir tarif bulunmuyor ve bunun yerine daha çok konuşmanın nasıl geliştiğiyle ilgili. Yakın etrafımızda Güneş’e en çok benzeyen yıldız olan Tau Ceti’nin yörüngesindeki gezegenler üzerine pek çok bilim kurgu kitabı yazıldı. Bu kurgular ekseriyetle onu güneş olarak adlandırıyordu.

Öte yandan, herhangi birinin, kalan ısısını yayan ama artık füzyona uğramayan can kaybı bir yıldız olan bir beyaz cüceye güneş ismini vermesi pek mümkün değildir. şey bir nötron yıldızı için de geçerlidir. Elbette siz bunlara da güneş demek isterseniz muhtemelen kimse sizi durdurmayacaktır. Lakin genel olarak yıldızlar sırf en az iki özelliğe sahipse güneş olarak anılırlar: Bunlar, hala element füzyonuna devam ederek ısı açığa çıkarmaları ve yörüngelerinde gezegenlerin dönmesidir. Tekrar de, bu kriterleri karşılayan her yıldız, herkes tarafından bir güneş olarak kabul edilmeyecektir.

Örneğin hidrojeni birleştiren kahverengi cüceler, güneşler arasına katılacak büyük değiller. Füzyon sırasında daha az basınç gerektiren döteryumu kullandıkları için hala yıldız olarak nitelendiriliyorlarfakat bunu bile zorlukla başardıkları söylenebilir. Lakin döteryum o kadar azdır ki, buna yıldızlar pek iyi Güneş taklidi yapamazlar.

Sonuçta bu, kuralları insanların koyduğu bir durum ve bu yüzden son kararın size kaldığını söyleyebiliriz. Şayet tek bir güneş olduğunu düşünmek istiyorsanız ya da beyaz cüceleri bile güneş olarak isimlendirmek istiyorsanız, çoğunluğa katılmayacak olsanız da, kimse sizi durduramaz.