Kırağılaşma ve Süblimleşme Nedir, Örnekleri Nelerdir?

Maddenin üç hali olan katı, sıvı ve gaz ısıya maruz kaldıklarında ya da ısı kaybettiklerinde hal değişimleri yaşayabiliyorlar. Örneğin, buzluğun kapağını açtığınızda ani ısı görmesiyle birlikte ortama buharın yayılması aynıi örnekler, unsurun hal değişimine verilebilecek en güçlü örneklerden bir tanesi. Bugün ise unsurun hal değişimlerinden olan kırağılaşma ve süblimleşme nasıl olur sorusunu yanıtlayacağız. Aslında günlük hayatımızda sıklıkla gördüğümüz hal değişimleri, gördüğümüzden daha fazla ayrıntıya sahip.

Kırağılaşma nasıl olur diye merak ediyorsanız, unsurun nasıl bir hal değişimi yaptığında kırağılaşma durumu yaşadığını da sizler için ayrıntılıca anlattık. Bununla birlikte, kırağılaşmanın tam aksisi olan süblimleşme nasıl olur sorusunu da, maddeler ile örneklendirerek ayrıntılandırdık. Dilerseniz lafı hiç uzatmadan kırağılaşma ve süblimleşme nedir, örnekleri ile birlikte inceleyelim.

İlk olarak, kırağılaşma nedir?

Süblimleşme ve Kırağılaşma örnekleri vermeden önce, bu tabirlerin ne manaya geldiğini bilmemiz gerekiyor. Kırağılaşma, özetle hususun ısı değişimi ile hal değiştirmesine verilen isimdir. Mesela, gaz halinde bulunan bir madde düşünün. Bu madde ısı vermesi ile birlikte sıvı hale geçmeden katılaşırsa, bu duruma kırağılaşma durumu deniliyor. Unsurun ani ısı değişimi ile gaz halinden direkt katı hale geçmesi, kırağılaşma ile birlikte geri süblimleşme olarakta isimlendirilebiliyor.

Peki kırağılaşma nasıl olur, nasıl gerçekleşir?

Kırağılaşma, gaz halinde bulunan bir unsurun direkt olarak katı haline dönüşmesiyle gerçekleşir. Kırağılaşma için kolay bir örnek vermemiz gerekirse, kış devrinin sabah saatlerinde dışarı çıktığınızda, etrafınızdaki ağaç yapraklarının ya da arabaların tavan kısımlarının buzla kaplandığını fark edeceksiniz. Bu buzlar, havadaki gazın soğuk nedeniyle direkt olarak katıya dönüşmesiyle birlikte meydana geliyor. Yani, kısaca havadaki aşırı soğuk nedeniyle kırağılaşma meydana geliyor.

Madde, doğru şartlara ulaştığında gaz halinden katı haline geçiyor. Çoğunlukla sırayla gerçekleşmesi gereken bu durum, her zamankırağılaşma durumları da yaratabiliyor.

Kırağılaşma örnekleri:

• Soğuk sabahlarda havadaki su buharının, yapraklarda ya da arabaların üst kısımlarında görüldüğü gibi buz haline dönmesi
• Isıtılarak meydana getirilen iyot gazının soğuk cama temas ettiğinde katılaşması
• Çimlerin üzerinde oluşan kristal parçaları
• Sanayilerde metallerin üzerinin gazdan katıya geçen gereçler ile kaplanıyor olması
• Ani sıcaklık değişimi ile dolu ve kar yağışları

Kırağılaşmaya verebileceğimiz en temel örnekler, üstteki listeden ibaret. Kırağılaşma durumunun en temel örneği, sabah soğuk havalarda buharın katılaşarak ağaç yaprakları ve arabaların üst kısmına, camlarına buz olarak yapışması durumu. Bununla birlikte, kırağılaşma örnek verebileceğimiz birçok alanda meydana geliyor.

Maddenin bir diğer hal değişimi: Süblimleşme nedir?

Süblimleşme ise, kırağılaşmanın tam olarak tersidir. Kırağılaşmayı hatırlayacak olursak, gaz halindeki hususun direkt olarak katıya dönüşmesine kırağılaşma ismini vermiştik. Süblimleşme ise, bu yansımanın tam olarak bilakis verilen isimdir. Yani, katı olan bir hususun ısıtılarak sıvı hale geçmeden direkt olarak gaz meydana çıkarmasına ise süblimleşme ismini veriyoruz. Kırağılaşma durumunda da olduğu gibi, süblimleşme durumunda madde asla sıvıya dönüşmez. Direkt olarak katı halden, gaz haline süratlice dönüştürülür.

Süblimleşme olayının gerçekleşmesi için hususun ısı alması gerekmektedir. Süblimleşme durumu esnasında madde ısı vermez. Yani, kimya kısmında da söylememiz gerekirse süblimleşme olayı endotermik bir olay olarak bilinmektedir.

Süblimleşme nasıl olur, nasıl gerçekleşir?

Süblimleşme, endotermik bir olaydır. Kırağılaşma ise bunun tam aksisi, ekzotermik bir olay. Endotermik, kimya kısmında ısı alan manasına gelirken ekzotermik ise ısı veren manasına geliyor. Süblimleşme olayı, tamamiyle katı bir unsurun ısı alarak direkt gaz haline dönüşmesiyle meydana geliyor. Madde ısı alarak gaz haline dönüşmeden önce sıvı hale dönüşüyorsa bu süblimleşme olayına örnek verilemez. Süblimleşme ve kırağılaşma olayları, direkt olarak unsurun katı ve gaz halleri arasında gerçekleşen yansıma durumlarıdır.

Maddelerin hal geçişlerinin olduğunu hepimiz biliyoruz. Katıdan sıvıya, sıvıdan gaza, gazdan sıvıya, sıvıdan katıya olmak üzere unsurun birçok hal değişimi bulunuyor. Bu hal değişimlerinin de kendilerine göre isimlendirilmeleri mevcut. Katıdan gaza dönüşmesinin süblimleşme ya da gazdan katıya dönüşmesine ise kırağılaşma denilmesi gibi.

Süblimleşme örnekleri:

• Doğada bulunan en zehirli hususlardan bir tanesi olan arsenik, ısıya maruz kaldığı zaman buharlaşarak gaz haline döner
• Doğamızda hayli az olarak bulunan iyot, ısıtıldığında gaz haline dönüşür.
• Evlerimizde kullandığımız naftalin, ısıya maruz kaldığında süblimleşerek gaz haline döner
• Kuru buzun ısı gördükten sonra gaz haline dönmesi
• Derin dondurucunun kapağını açtığınızda, ortama dağılan buhar

Süblimleşme olayına üstteki örnekleri verebiliriz. En yakın örneği görmek isterseniz, meskeninizde bulunan buzluğun kapağını açın ve mutfağınıza dağılan buharın süblimleşme sonucu meydana çıktığını fark edebilirsiniz. Yahut günümüzde görsel şölenlerde sıklıkla kullanılan kuru buzların, saklama kabından çıkarıldıktan sonra ortama ziyadesiyle buhar salgıladığını da göreceksiniz. Bunlar, süblimleşme olayına verebileceğimiz en temel örnekler diyebiliriz.

Kırağılaşma ve süblimleşmenin birbirinden farkları nelerdir?

Kırağılaşma ve süblimleşmenin farkları nedir diye merak ediyorsanız, aslında iki hal değişimi de birbirinin tam zıddı olarak bilinmektedir. Mesela, üstte verdiğimiz örneklerde de olduğu aynıi hususun gaz halinden katı haline direkt olarak geçmesi kırağılaşma olarak bilinir. Süblimleşme ise, bunun tam aksisi olarak unsurun katı halinden ısıya maruz kalarak tekrardan gaz haline dönüşmesine verilen isimlendirmedir. Kırağılaşma ekzotermik bir olay olarak bilinirken, Süblimleşme olayı ise endotermik bir olay olarak bilinir.

İkisini ayırmak, aslında her ne kadar zor benzeri görünse bile hayli kolaydır. Madde katıdan gaza dönüşüyorsa süblimleşme, gazdan katıya dönüşüyorsa kırağılaşma olarak pek kısa bir şekilde özetleyebiliriz. Üstte verdiğimiz örneklerden kimilerini siz de meskenlerinde gerçekleştirerek, kırağılaşma ve süblimleşmeye örnek deneylerinizi hiçbir tehlikeye maruz kalmadan gerçekleştirebilirsiniz. ama elbette, deneyinizi gerçekleştirirken size ve etrafınıza zarar verecek hususlardan kaçınmanız gerektiğini söylemeden geçmeyelim.

Sizler için kırağılaşma ve süblimleşme nedir, örnekleri nelerdir sorularını ele aldık. Kırağılaşma örnekleri ve bununla birlikte kırağılaşmanın tam aykırısı olan süblimleşme örneklerini de merak ediyorsanız, temel unsurları ile sizler için üstte listeledik. Şayet kimya dersi görüyorsanız ya da geçmiş eğitim hayatınızda kimya dersi gördüyseniz, kırağılaşma ve süblimleşme hallerine az da olsa hakim olabilirsiniz. Sizler kırağılaşma ya da süblimleşmeye nasıl örnekler verirdiniz? Bizlerle yorumlarda paylaşmayı unutmayın!