Binaları Sarsıntıda Riskli Hale Getiren “Kısa Kolon Davranışı”

Vatandaşlarımızı ihmaller yüzünden kaybetmemek ismine halk olarak bilinçlenmeliyiz. Bundan Ötürü bir binanın sarsıntıda yıkılmasına sebep olan ögeleri bilmemiz gerekiyor. Bu ögelerden biri de ‘Kısa Kolon Davranışı’ olarak isimlendirilen olaydır.

Ancak Kısa Kolon Davranışı’nı anlatabilmek için önce birazcık kolonların işleyişinden ve neden bu kadar hayati kıymet taşıdıklarından bahsetmeliyiz.

Kolonlar, bir binanın temelini oluşturur. Bundan Ötürü en çok kıymet verilmesi gereken konudur.

Kolonlar temel olarak basma yüklerini ileten dikey yapılardır. Bir binanın taban katındaki kolonlar, üst katların tartısını taşıyabilecek kadar büyük, yükleri döşeme ve kirişlerden temellere ve aşağıdaki toprağa dağıtabilecek kadar dayanıklı olmalıdır.

Kolonlar, en verimli destek için tüm katlarda eşit olarak (aynı konumda) konumlandırılmalıdır ve inşaat mühendisleri, uygun bir tasarım seçmeden önce kolon tarafından desteklenebilen azamî yükü ölçmelidirler. Çağdaş inşaatta kolon için çelik ve beton materyal kullanılır. Kolonlara binen yükün çok fazla olduğu çok katlı binalarda hem çelik hem de betondan oluşan kompozit kolonlar kullanılmalıdır.

Az katlı (en fazla 5 kat) binalarda yalnızca beton ve demir gereç de kullanılabilir.

En fazla 5 kat olacak şekilde olan az katlı binalarda yükü taşıyan kolonların içerisinde çelik barındırması gerekmez. Şayet uygun inşa edilirlerse beton kolonlar, zelzeleye sağlam olurlar. O zaman birçoğumuzun içerisinde yaşadığı apartmanlardaki beton kolonlar, nasıl inşa edilmeli? Sarsıntı yönetmeliğine göre bina kolonunda en az 6 tane 14’lük yahut en az 4 tane 16’lık tırtıklı ve sıfır demir kullanılması gerekmektedir.

Peki kolonların uzunluğu ne kadar olmalıdır? Kısa kolonların davranışı neden ölümcüldür?

Bina inşaatında kolonların ne kadar çok önemli olduğundan gereğince bahsettiysek geldik asıl mevzumuza. İçinde demir olan beton kolonların dayanıklılığı, uzunluklarına göre değişmektedir. Geçmiş sarsıntılardan ve yapılan deneylerden öğrenildi ki bir katta bulunan farklı yüksekliklerde kolonlara sahip betonarme karkas binaların kısa kolonları, uzun kolonlardan çok daha fazla hasar görmüştür.

Kısa kolonlar, zelzele sarsıntısının oluşturduğu kuvveti daha az absorbe eder ve dayanamaz. Dayanamamasının sebebi, kısa olmasından dolayı yeterince güçlü materyal ile bezenememiş olmasıdır.

Bir kolonun sertliği, deformasyona karşı direnç manasına gelir, yani sertlik ne kadar büyükse onu deforme etmek için gereken kuvvet de o kadar büyük olur. Kısa bir kolon, bu kadar büyük bir kuvvet için gereğince tasarlanmazsa bir sarsıntı sırasında çok önemli ölçüde hasar görebilir. Bu davranışa Kısa Kolon Davranışı denir.

Binaların kısa kolonlar üzerine inşa edildiğini aslında neredeyse hiç görmüyoruz. Kısa kolonlar, ara katlarda kullanılır. Bundan Ötürü bir zelzele anında olunabilecek en tehlikeli yer, kısa kolonların desteklediği(!) ara katlardır. Kısa Kolon Davranışı’nı üstteki GIF’ten izleyebilirsiniz.

Taşıyıcı olmayan bu kısa kolonlar bile gördüğünüz sarsıntıda ne hale geliyor. Yalnızca birkaç saatimizi alan araştırmalarla bu bilgileri öğrenip ‘O zaman bu türlü yapılmalı’ diyebiliyorsak, bu binaları inşa eden insanlar neden ısrarla binaları olması gerektiği inşa etmiyor?