Keşke Suyu Örnek Alsa: Kaynatılan Süt, Başında Dikilmemizi Gerektirecek Kadar Neden Apansız Taşar?

Ancak suyu kaynattığımızda bu türlü bir sorunla başa çıkmak zorunda değiliz. İlk etapta bakıldığında ikisi de sıvı söylediği söz edilen bunları kaynatmak olduğunda işler neden değişiyor?

Peki bu noktada süt ve suyu ayırt edici kılan nedir ve ocaktaki lekelerini temizlemek tam bir kâbus olan süt, kaynatıldığında neden taşar?

Öncelikle su ve sütün içeriğine göz atalım.

Su, 2 hidrojen ve 1 oksijen atomunun (H2O) bir araya gelmesiyle oluşur lakin bu sıvı, aslında karbonmonoksit ve hidrojenin yansımaya girmesiyle ortaya çıkar.

Süt ise çeşitli proteinler, yağlar ve suyun harmanlanmış hâli olan bir kimyasal karışımdır. Kısaca su kolay bir madde iken süt, daha karmaşık bir sıvıdır.

Sütün içime hazır hâle gelmesi için içindeki protein, yağ ve suyun birbiriyle etkileşime girmesi gerekir. ama sütü oluşturan bu maddeler, ısıtıldığında âdeta evrim geçirir. Şöyle ki süt kaynatıldığında, proteinin iç yapısı değişir ve hâlihazırdaki sıvı formu, yerini katılaşmaya bırakır. 

Bu katılaşma, yağ molekülleri ile yeni bir dostluk fırsatı yaratır ve sütün içindeki tüm maddeler, jel farklı bir madde oluşturmak üzere birleşerek pıhtılaşır. 

Sütün yeni oluşan bu formu ısının sağladığı güçle, tabiri caizse doruğa doğru ilerlemeye başlar.

Buharlaşma, yalnızca yüzeyde gerçekleşir. Yeni oluşan bu protein ve yağ birleşimi de en üstteki suyun çok daha fazla buharlaştığını görür. Yüzeyde aslında az bir ölçüde olan suyun sahip olduğu kütle ve hacminin oranı daha da azalır ve pıhtılaşmış protein ve yağ katmanı bunu kaplar. 

Süt kaynatılan tencere elbette epey sıcaktır. Bu kadar fazla olan ısı ile su, buhara dönüşmeye başlar. Bu buhar da sudan hafiftir ve protein ve yağ üste doğru seyahatine başlar. Lakin bu seyahat yarım kalır zira yüzeye çıkmak üzereyken geçmesine izin vermeyecek bir jel formu onu bekler.

Ardından su buharı içeri doğru ilerledikçe kabarcıklar oluşur. Isınma sebebiyle giderek daha fazla su buharı ortaya çıktığında, aynı yakalama ve itme süreci çok sayıda kabarcığın oluşmasına neden olur. Özetle kaynayan sütün üzerindeki köpüğün ortaya çıkış öyküsü bu biçimdedir.

Devamında ise ya protein ve yağ unsuru yahut su, tükenene dek bu işlem devam eder.

Bununla birlikte var olan köpükler, yeni oluşan köpükler tarafından yukarı yani tencereden dışarı doğru itilecek kadar büyümüş bir hâle gelecektir. Akabinde ise kaçınılmaz son epeyce aşikâr. Sıra, ocaktaki süt lekelerini en iyi temizleyecek deterjanı aramakta. 

Kısaca burada üç evreli bir durum söz konusu. Yağların ve proteinlerin pıhtılaşması ve yükselmesi, su buharının alttan yükselmesi ve köpük oluşması. Son sonuç ise taşma. 

İş, suyu kaynatmaya geldiğinde ise sonuçları bu kadar trajik değil. Su kaynatıldığında üstteki adımlardan sadece bir tanesi gerçekleşir. O da su buharının yukarı doğru yükselmesidir. 

Çünkü buharın alttan üste doğru dümdüz bir yolu vardır ve suyun içinde, su buharının kaçmasını engelleyebilecek bir madde yoktur. Su, yüzeye çıkmak istediğinde serbestçe hareket eder. Bu sebeple köpük oluşmaz ve herhangi bir yayılma yahut taşma görülmez. 

Sütün neden taştığını öğrendiğimize göre, bu taşmanın önüne geçmek için tahlil yolları üretmek şu anda daha kolay.

Bu taşmayı engellemenin en kolay yolu, sütte oluşan köpüğü durdurmak olacaktır. Bunun önüne sütün karıştırılmasıyla geçilebilir. Karıştırma hareketiyle buhar hem dışarı çıkar hem de üstte oluşan katman, tencerenin tamamına yeniden dağılır ve bir süre için buhar, daha fazla hapsedilemez. Elbette karıştırma bırakıldığı an, katman yeniden oluşacaktır. 

Aynı sonucu elde etmenin bir diğer formu de tencerenin üstüne bir kaşık yahut kepçe koymaktır. Böylelikle yüzeye çıkan buhara, bir kaçış yolu açılmış olur. Bu metot de bir müddetliğine işe fayda süt daha fazla ısındıkça buharın oluşma suratı, buharın çıkabileceği suratı geçer.

Nihayetinde tekrar kalan buhar, her iki tarafa da sıkışmaya başlar ve büyük bir köpük kabarcığı, tencerenin taşmasına neden olur.  

Peki, tamamen köpüğün oluşumunu engellesek?

Bu yayılmayı durdurmanın pek de akla gelmeyecek yolu, sütü geniş bir tavada kaynatmaktır. Bunun mantığı ise pıhtılaşmış madde içinde hapsolmuş su buharının oluşturduğu kabarcıkların, dengeli olamayacak kadar büyük olmasına izin vermektir. 

Eğer süt hayli geniş bir tencereye konursa, kabarcıkların büyüyebileceği alan daha fazla olacaktır ve pıhtılaşan unsurun sağladığı yüzey tansiyonu, bu kabarcıkları tutamadığında kabarcıklar patlayacaktır. Bu durum da köpüğün oluşumunu tesirli bir şekilde durdurur ve böylelikle süt dökülmez. 

İlginizi çekebilecek diğer içeriklerimiz: