Kimilerini Jurassic Park’ta Bile Görmediğiniz Dinozorlar

2021 itibarıyla bilimsel olarak tanımlanan 1545 dinozor tipi bulunmakla birlikte her yıl ortalama 50 yeni tıp keşfediliyor. 78 tondan 500 grama kadar çok çeşitli kütlelere sahip olmalarının yanında sıra dışı görünüm ve özellikleri kaplumbağa, kuş, zürafa ve timsah aynıi hayvanlarla çeşitli aynılikler taşıyor. 

Şimdilerde yapılan araştırmalar ve elde edilebilen kalıntılarla üzerinde yapılan çalışmaların hala devam ettiği bu dinozor türlerinden en çarpıcı özelliklere sahip ve ismi çok az duyulmuş olan 10 adedini inceledik.

İğneyi andıran uzun pençeleri ve zürafai bir boyun yapısına sahip olan “Therizinosaurus”.

Moğolistan’da yaşayan ve yaklaşık 100 kilogram civarında olan bu devasa dinozor, ilk etapta bilim insanları tarafından ön kollarının görünüşü sebebiyle soyu tükenmiş bir deniz kaplumbağası zannedilmişti. Fakat daha sonra, Tyrannosaurus rex’in uzak bir akrabası olduğu tespit edildi.

Uzun, sağlam ve keskin pençelerini çoğunlukla bitki toplamak için kullandığı bilinen bu canlının, klasik bir vejetaryen mi yoksa sebzelerin yanında et de tüketen bir cins mü olduğu sorularının kesin bir yanıtı bulunmamakta. 

3 metre yüksekliği ve 2 ton tartısının yanı sıra şeytani boynuzlarıyla eşsiz bir tıp: Carnotaurus.

Yaklaşık 71 milyon yıl önce Güney Amerika’da yaşadığı bilinen bu dinozor, küçük gözlere ve kısa fakat derin bir kafatasına sahipti. Paleontologlar, çeşidin dikkat çeken en çok önemli özelliklerinden olan kısa kollarının, herhangi bir fonksiyonelliğinin bulunmadığı düşüncesinde.

Türün bu beden yapısı, birkaç uzvunun yetersiz olmasının yanında koku alma duyusunun epey gelişmiş olduğunu gösteriyordu. Vücudunun her yeri büyük sivri uçlar ve çıkıntılarla kaplı olan Carnotaurus’un boynuzları o kadar bariz ve ürkütücüydü ki Latincede “et yiyen boğa” manasına geliyordu. 

7 metre uzunluğu ile en büyük dinozor çeşitlerinden biri olan ve “dinozorların kralı” unvanına aday olarak görülen “Utahraptor”. 

İsmi “Utah avcısı” manasına gelen bu canlı, yaklaşık 136 milyon yıl önce erken Kretase bölümünde yaşamıştı. Güçlü bir çene yapısı ve testere biçimindeki dişlerinin yanında istikrarlı ve süratli hareket edebilme imkanı sağlayan uzun bir kuyruğa sahipti.

Pençe numunesinin bugüne dek sağlam kalan fosil uzunluğu 22 cm ve bu ölçünün olağan biçimiyle 24 cm’ye tekabül ettiği düşünülüyor. Arka ayaklarında daha geniş pençelere sahip olması ise bilim beşerlerine sürü halinde avlandığını ve süratli hareket ettiğini düşündürtmekte. 

Olağan dışı fizikî özellikleriyle “dinozorların kralı” unvanına sahip olabilecek bir diğer tıp “Spinosaurus”.

Yaklaşık 99 – 93.5 milyon yıl önce Kuzey Afrika’da yaşamış bir cins olan Spinosaurus, tüm vakitlerin en yırtıcı dinozoruydu. Diğer tiplerine göre 10 tonluk bir tartıyla epeyce büyüktü. Kafatasının yaklaşık 175 metre olduğu tahmin ediliyordu ve bu uzunlukla kafatası manasında etçil dizonorların en uzunuydu.

Bu tipi ön plana çıkaran en farklı özelliği, omurgasından dışarı genişleyen sırtından aşağı doğru dev bir yelkene sahip olmasaydı. Birtakım araştırmacılar bu çıkıntıların kaslarla kaplı bir yapı olduğunu öne sürmekte.

Alışılmadık derecede yüksek bir zekayla açık ara “en zeki dinozor” olarak bilinen “Troodon”.

Geç Kretase döneminde Batı Amerika’nın kuzeyinde yaşadığı bilinen bu canlı, 2 metre uzunluğunda ve yaklaşık 45-40 kilogram ağırlığındaydı. Hepçil olduğu tahmin edilen Troodon, diğer tiplerine göre oldukça büyük gözlere ve çok daha fazla sayıda keskin dişlere sahipti.

Tüylü olmaları, beyinlerindeki hava keselerinin varlığı ve yumurtalarının üzerine kuluçkaya yatmaları, kuşlarla olan benzerliklerini gösteren özelliklerindendi. benzer vakitte saatte yaklaşık 64 kilometrelik azamî kestirimi koşu süratiyle, şimdiye kadar kaydedilen en süratli yarış atı kadar bir sürate sahipti. 

Ağırlığıyla, şimdiye kadar tespit edilebilen en büyük kara hayvanı “Dreadnoughtus”.

Uzunluğu yaklaşık 26 metre ve iddiası kütlesi yaklaşık 65 ton olan bu dinozor, Arjantin’in kaya yataklarında tespit edilmişti. Dreadnoughtus’lar yaklaşık 11 metrelik boyunlarını ağaçların üstündeki yapraklara ve yere yakın bitki örtüsüne erişmek için kullanırdı. 

Eğik bir sırt yapısına sahip olan bu otobur, ayrıyeten uzun kaslı kuyruğunu etrafındaki yırtıcıları uzaklaştırmak için kullandığı tahmin ediliyor.

Antartika’da şimdiye kadar bulunan en eski etobur dinozorlardan olan ve başında İspanyol tarağına benzeyen garip sorguçlarıyla dikkatleri üzerine çeken “Cryolophosaurus”.

Yaşadığı bölge ve burnunun üzerindeki tüy demetiyle ismi “donmuş doruklu kertenkele” manasına gelen bu çeşit, yaklaşık 6,5 metre uzunluğunda ve 465 kilo civarındaydı. Uzun, dar bir kafatasına sahipti ve Jurassic devrinin zirve avcılarından biriydi.

Yaklaşık 199.3 – 182.7 milyon yıl önce yaşadığı tespit edilen bu dinozorun tuhaf burun doruğu, cinsin diğer üyelerinin üreme gayeli iletilerini gözlemlemek ve yorumlamak için kullanıldığı düşünülüyor. 

Adını kemirgeni ön dişlerinden alan ve kuşabir görünüme sahip olan “Incisivosaurus”.

Bir grup tüylü Maniraptoran dinozorlar içinde bilinen ilk eksiksiz diş yapısına sahip olan bu dinozor, 2002 yılında Çin’de keşfedilmişti. 

123 milyon yıl önce erken Kretase’te yaşayan Incisivosaurus, dinozorlar ve çağdaş kuşlar arasındaki yakın alakayı açıkça gösteren cinslerden biriydi. İri gagası, körelmiş küçük kanatları ve tüylü gövdesiyle adeta bir kuşu andırıyordu.

Zürafaya beden yapısıyla ön ayakları ve boynu vücudunun diğer kısımlarına oranla epey uzun olan bir dinozor “Giraffatitan”.

150 milyon yıl önce Jura Devri’nde yaşamış olan bu tıp, yeryüzündeki en büyük canlılardan biriydi. 26 metre uzunluğa ve en az 15 ton ila en fazla 78 ton ağırlığında olduğu tahmin edilen dinozor, ebatlarına oranla epeyce küçük bir beyni vardı.

Yüksek zirveli bir kafatasına ve ayırt edici kısa bir burna sahipti. Otçuldu ve beş katlı bir bina yüksekliğindeki yeşilliklere ulaşabilecek kadar devasa uzun bir boyuna sahipti. 

Minik ön ayaklarındaki tek bir pençeyle tuhaf bir görünüm sergileyen “Linhenykus”.

Yakın vakitte Çin’de keşfedilen bir öbür dinozor tipi olan Linhenykus, sadece 60 cm uzunluğunda ve 500 g ağırlığındaydı ve diğer dinozor tiplerine oranla epeyce küçüktü. 

Ayrıca uzun ve çevik uzuvlarıyla uzun bir kuyruğa sahipti ve bu da Geç Kretase periyoduna ait diğer tüylü, kuş gibi dinozorlara bir görünüm çiziyordu. Her bir ön ayağında tek bir pençeye sahip olması sebebiyle “Monodactylus” ya da “tek pençe” ismiyle de bilinirdi.

Çeşitli büyüklüklere ve her biri birbirinden farklı sıra dışı özelliklere sahip olan dinozorlar ile ilgili edinilen bilgiler her ne kadar yeterli gibi gözükse de; bu canlıların nasıl yaşadığı, ne biçimlerle çeşitlendiği ve soylarının hangi sebeplerle tükendiği gibi hususlar günümüzde hala tartışılmaya ve araştırılmaya devam ediyor.