Plüton için yıllar sonra gelen iyi haber: O, artık koca bir eyaletin gezegeni

ABD’nin Arizona eyaleti, kendisine bir eyalet gezegeni seçmeki alışılmadık bir karar aldı. Lakin bu kararın tahminen daha da garip olan kısmı, eyaletin güneş sisteminden seçtiği temsilcinin, artık bir gezegen olarak kabul edilmeyen Plüton olması.

Plüton’un tarihi

Uranüs’ün gözlemlenmesiyle birlikte şaşırtan sayıda astronomik cisim keşfedildi. 19. yüzyılda gezegeni gözlemleyen gökbilimciler, Newton’un yerçekimi teorisine göre Uranüs’ün beklenmedik hallerde hareket ettiğini fark ettiler. Farklılıklar küçük olmasına karşın, Uranüs’ün gözlemlenen yörüngesi ile Newton fiziğinin onun yörüngesini tahmin etme formu arasında bir fark vardı.

1846 yılında gökbilimci ve matematikçi Urbain Le Verrier, Uranüs’ün ötesinde bilinmeyen bir gezegenin yörüngesini değiştirdiğini öngördü ve bu bilinmeyen objenin yörüngesine ilişkin varsayımlarda bulundu. Daha sonra bu objenin Neptün olduğu bulundu, lakin Uranüs’ün astronomiye dayanağı burada son bulmadı.

Amerikalı gökbilimci Percival Lowell, Neptün’ün tesiri dahil edildiğinde bile Uranüs’ün yörüngesinde hala açıklanamayan hareketlerin olduğunu fark etti. 1905 yılında bunların bilinmeyen öbür bir gezegenin çekiminden kaynaklandığını öne sürdü ve yörüngesine ilişkin varsayımlarda bulundu.

Lowell ve diğer gökbilimcilerin iddialarına dayanarak, Plüton’un yeri sonunda 1930’da belli oldu. Flagstaff, Arizona’daki Lowell Gözlemevi’nden Amerikalı gökbilimci Clyde Tombaugh, gökbilimcilerin Plüton’un bulunduğunu tahmin ettiği gökyüzü bölgelerini inceledi. Gökyüzününalanına ait iki görüntü arasında süratli bir şekilde geçiş yapan ve küçük farklılıkların daha kolay fark edilmesini sağlayan bir aygıt olan göz kırpma karşılaştırıcısını kullandı ve 23 ile 29 Ocak 1930 arasında hareket eden bir obje buldu.

Bunun bir gezegen olduğu (en azından bir süre için) doğrulandı ve Lowell Gözlemevi’ne yazan 11 yaşındaki Venetia Burney Phair tarafından Plüton olarak isimlendirildi.

Plüton, bir süre boyunca Jüpiter ve Dünya aynıi gerçek gezegenlerin yanı sıra güneş sisteminin diyagramlarında da yer aldı. Lakin Plüton, 248 Dünya yılı süren yörüngesini bir defa bile tamamlayamadan cüce gezegen olarak yeniden sınıflandırıldı ve bir kere daha diyagramlarımızdan kaldırıldı.

Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), 2006 yılında Plüton’un sınıflandırılmasını, gökbilimcilerin gezegen tarifindeki tüm kriterleri karşılamadığı için değiştirdi. Güneş’in yörüngesinde dönmesine ve onu neredeyse global bir biçime getirmeye yetecek kadar kütlesi olmasına karşın, kendi yörüngesine hakim değil. Plüton, bir gezegen olarak nitelendirilebilmek için diğer uzay kayalarının yörüngesini gereğince temizleyemediği için, yörüngesini kendisinin uydusu olmayan diğer büyük objelerle paylaşıyor.

Arizona’dan Plüton’a “büyük onur”

Ancak bu karara karşın Arizona, eyaletteki gökbilimciler tarafından keşfedilen Plüton’u resmi eyalet gezegeni olarak seçen bir yasa tasarısını imzaladı.

AZFamily’nin bildirdiğine göre, tasarıyı sunan Temsilci Justin Wilmeth’in “Bu büyük bir astronomik muvaffakiyet ve burada Arizona’da gerçekleşti” diyor ve devam ediyor: “Bu, bu eyaletteki her bir vatandaşın gurur duyacağı bir şey ve bu yüzden tasarıya sponsor olmaya karar verdim.”

Wilmeth, “Bu bir gezegen mi? Birçoğu onun artık bir cüce gezegen olduğuna inanırken, astronomi topluluğundaki öbürleri onu hala bir gezegen olarak görüyor” diyor ve ekliyor: “Durum ne olursa olsun, bu yasa tasarısı ile yapmak istediğim tek şey Arizona’nın uzay ve astronomi alanındaki çok önemli muvaffakiyetlerini kutlamaktı.”