Sırt Çantalı Sıçanlar Arama Kurtarmada Kullanılabilir!

En dehşetli doğal afetlerden biri olan depremler, birçoğumuzun dehşetli düşü. Bu felaketlerde, şayet çok büyük değilse, ekseriyetle binaların çöktüğünü görmeyiz. Fakat çöktüklerinde enkaz altında mahsur kalan insanlar olabilir. Yaşananların sonrasında da arama kurtarma ekipleri devreye girere bu insanları kurtarmak için itinayla çalışır.  

Şimdi ise yürütülen bir proje, bu üslup felaketlerin sonrasında mahsur kalanları kurtarmada sırf insanların değil, sıçanların da kullanılabileceğini ortaya koydu. Belçikalı kâr amaçladığı gütmeyen APOPO isimli organizasyon, bu canlıların arama kurtarma takımlarına yardımcı olabilmek için hazırlandığını söylüyor.

Sıçanlar, sırt çantası takarak hayat kurtarabilir

CNN’in aktardığına göre APOPO, kemirgenlerin yüksek teknoloji sırt çantalarıyla donatıldığını; böylelikle de acil müdahale ekiplerinin enkaz altında kalanları aramasına yardımcı olabileceğini söylüyor. Projenin lideri Donna Kean de bununla ilgili “Sıçanlar hayli meraklı canlılardır ve keşfetmeyi çok sever. Bu, arama kurtarmada epey önemlidir” ifadelerini kullanıyor.

Kean ayrıyeten maceracı ruhlarına ek olarak bu canlıların küçük boyutlu olmasının ve eksiksiz koku alma duyularının dar alanlardaki şeyleri bulmada işe yarayabileceğine dikkat çekiyor. Uzmanlara göre sıçanlar, şu sıralarda simüle edilmiş bir felaket bölgesinde eğitilmeye başladı bile. Canlılar, hedef kişiyi bir odada bulmaya çalışması, giydikleri sırt çantasında bulunan ve ‘bip’ sesini tetikleyen düğmeyi çekmesi ve akabinde ödüllendirilmek için geri dönmeleri gerekiyor. Uzmanlar, bu formül ile çeşidin arama kurtarmada kullanılabilmeye hazır hâle gelebileceğini düşünüyor.

APOPO, acil yardım ekiplerinin hayatta kalanlarla iletişim kurmasına yardımcı olmak için bir video kamera, mikrofon ve pozisyon vericisi ile donatılmış sırt çantaları üzerinde çalışıyor. Bu mevzuda Hollanda’daki Eindhoven Teknoloji Üniversitesi ile birlikte çalışan gruptan Dean, sırt çantası ve eğitimle birlikte çeşidin arama kurtarmada çok yararlı olabileceğine vurgu yapıyor.

Organizasyonun on yılı aşkın müddettir mayınların ve tüberkülozun koku ile tespiti için sıçan ve köpekleri eğittiğini belirtmek gerek. Programlarda sekiz yıl gibi uzun bir ömür mühleti olan Afrika Cırlak Sıçanı çeşidi kullanılıyordu. Yeni arama kurtarma projesi ise organizasyon tarafından yıllardır hayata geçirilmeye çalışılıyordu; lakin resmen Nisan 2021’de başladı.

Canlılar,  zorlu şartlara da iyi karşılık veriyor

Sırt çantası ise Eindhoven Teknoloji Üniversitesi’nden mühendis Sander Verdeisen’in dahil olmasıyla hayata geçmeye başladı. İlk prototip de bunun akabinde oluşturuldu. Prototip,  üç boyutlu baskı ile oluşturulan bir kısımda bulunan ve bir bilgisayara canlı görüntü gönderen video kameraya sahipti. Ayrıyeten bu şekilde manzaraların yüksek kaliteli bir versiyonu da sistemde bulunan bir SD karta kaydediliyordu.

Çanta, dalış kıyafetlerine aynı neopren materyalden oluşan bir yelekle sıçanlara takıldı. Verdiesen, ilk başta minik canlıların bu yelekle ne yapacağını anlayamadığını; lakin daha sonra süratli bir şekilde adapte olduğunu ve hiçbir şey yokmuş çantayla birlikte dolaşmaya başladığını aktardı. Uzmanlar şu sıralarda ise sistemi küçülterek geliştirmeye ve afet bölgelerine uygun hâle getirmeye çalıştıklarını ifade etti. Verdeisen, canlıların her alana sığmasını sağlamayı amaçladıklarını ve yükseltilmiş versiyonun bu yıl içinde hazır olabileceğini söylüyor.

Sonuç olarak projenin gelecekte ülkemizde de sık sık karşılaştığımız sarsıntı felaketlerinde arama kurtarma takımlarına büyük yardımının dokunabileceğini söyleyebiliriz. Haftada beş gün 15 dakikalık seanslarla hayvanların eğitildiğini söyleyen araştırmacılar da program şimdi geliştirilme aşamasında olsa da canlıların farklı ve zorlu şartlara iyi cevap verdiğini, her bir sıçanı eğitmenin 9 ila 12 ay sürebileceğini kaydediyor.

Eğitimin bir sonraki aşamasında sıçanlar, yıkılmış bir binanın birden çok katını taklit eden ortamlarda denenecek ve gerçek dünya senaryolarına hazırlanacak.